فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گردشگری روستایی، به دلیل ماهیت کسب‌وکارهای خرد، نیاز به سرمایه‌گذاری محدود دارد و می‌تواند در توسعه روستایی، مدیریت بحران پس از سوانح طبیعی و ارتقای تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی نقش مؤثری ایفا کند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر گردشگری مبتنی بر خانه‌های دوم بر مدیریت بحران و تاب‌آوری در 16 روستای زلزله‌زده سال 1381 شهرستان آوج (استان قزوین) انجام شد. مطالعه به دنبال پاسخ به دو سؤال است: 1) رابطه بین توسعه گردشگری و تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی چیست؟ 2) توسعه گردشگری در کدام بعد تاب‌آوری (کالبدی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی) بیشترین تأثیر را دارد؟ داده‌ها از طریق پرسشنامه، مشاهده مستقیم و مصاحبه جمع‌آوری و با آزمون‌های t تک‌نمونه‌ای، همبستگی و مدل معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شدند. جامعه آماری شامل 4250 خانوار در روستاهای با حداقل 20 درصد خانه‌های دوم گردشگری بود که 352 نمونه به‌صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. نتایج نشان داد که توسعه گردشگری در سطح 99 درصد بر تمام ابعاد تاب‌آوری تأثیر معنادار دارد و بیشترین اثر آن در بعد کالبدی با (میانگین 4.61) دیده می­شود. تحلیل معادلات ساختاری نشان داد که شاخص کالبدی (0.405) بیشترین و شاخص اجتماعی-فرهنگی (0.202) کمترین تأثیر را بر تاب‌آوری دارند. این یافته‌ها بر نقش گردشگری در بهبود زیرساخت‌ها، تنوع اقتصادی و انسجام اجتماعی تأکید دارند. پیشنهادات شامل مدیریت مشارکتی گردشگری، نظارت بر حفظ جاذبه‌ها و حمایت مالی از کارآفرینان برای کاهش آسیب‌پذیری و تقویت تاب‌آوری است. گردشگری می‌تواند ابزاری استراتژیک برای بازیابی و پایداری جوامع روستایی پس از سوانح باشد.