بررسی مالیت انواع رمزارزها و طبقه بندی آن ها بر اساس معیارهای اقتصاد اسلامی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت و گاز، دانشکده علوم مالی و حسابداری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.30497/ies.2025.244553.2157
چکیده

رمزارزها دارای انواع مختلفی می­باشند که هریک دارای ویژگی­های مخصوص خود هستند. وجود این تفاوت­ها باعث می­شود تا نتوان به­طورکلی برای مالیت همه­ی رمزارزها یک حکم کلی صادر کرد. برای این منظور لازم است تا ابتدا ماهیت هر نوع از رمزارز شناسایی شده و سپس مالیت آن مورد بررسی قرارگیرد. به نظر می­رسد باتوجه به ماهیت رمزارزها از نظر بی­ثبات و باثبات بودن یا بدون پشتوانه بودن، تا زمانی که حائز ویژگی­های پول نباشند، مالیت هم نمی­توانند داشته باشند چراکه هیچ یک از ملاک­­های مال در فقه اسلامی را بدون این ویژگی ندارند. زمانی هم که به این مرحله رسیدند دارای مالیت اعتباری می­باشند. امّا رمزارزهای باثبات دارای پشتوانه فیزیکی چون عملاً نوعی سند الکترونیکی هستند که حاکی از مالکیت صاحب آن بر مقدار مشخصی از پشتوانه آن رمزارز می­باشند، در ابتدا به خودی خود مالیت ندارند، امّا اگر پشتوانه­ی آن­ها مالیت داشته باشد، معامله­ی آن­ها مشکلی نخواهدداشت. هرچند که اگر این رمزارزها نیز به مرحله­ای برسند که ویژگی­های پول را به­دست بیاورند، جدا از اینکه سند هستند به­عنوان مال اعتباری مالیت پیدا می­­کنند. در مورد رمزارزهایی که دارای پشتوانه­ی پول فیات هستند نیز وضعیت همین­طور است. در واقع آن­ها سندی هستند که نشان دهنده­ی مالکیت دارنده، نسبت به یک مال اعتباری یعنی پول فیات می­باشند. اما درمورد رمزارزهایی که پشتوانه­ی آن­ها رمزارزهایی دیگر مثل بیت‌کوین و اتریوم هستند باید دید آن رمزارزهایی که پشتوانگی می­کنند در کدام مرحله قراردارند و آیا به دورانی که حائز مالیت شوند رسیده­اند یا نه. اگر رمزارزی که به­عنوان پشتوانه است خود مالیت داشته­باشد آنگاه رمزارزی که پشتیبانی­می­شود، سندی­ است که حاکی از مالکیت دارنده آن نسبت به یک مال اعتباری می­باشد. البته در نهایت ممکن است توسط مردم یا دولت به عنوان پول نیز اعتبارشوند. در این حالت نیز علاوه­براین که سند هستند خودشان نیز مستقلاً دارای مالیت اعتباری می­شوند. امّا مالیت خود می­تواند به عنوان یک شاخص جهت رتبه­بندی انواع رمزارز از نظر ملاحظات اقتصاد اسلامی مورد توجه قرار گیرد. چراکه نحوه احراز مالیت نتایج مهمی دارد که می­تواند از حیث معیارهای بنیادین حق، عدل و قوام مورد بررسی قرارگیرد. دلیل استفاده از این معیارها آن است که در حال حاضر فتاوای زیاد و مشخصی در مورد انواع رمزارزها نداریم لذا استفاده از این معیارها که مبتنی بر روش تأسیس است می­تواند راهگشا باشد.