مدل‌سازی تأمین مالی نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب نظام مالی اسلامی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

doi
10.30497/ies.2025.245201.2191
چکیده

اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان، دارای ویژگی‌های خاصی است که نسبت به سایر حوزه‌های اقتصادی تأمین مالی آن را با حساسیت‌ها و الزامات خاص خود مواجه می‌سازد. شدت بالای اطلاعات نامتقارن میان سرمایه‌گذار و نوآور، بالا بودن ریسک سرمایه‌گذاری و عدم قطعیت‌ها، مشخص نبودن NPV و بالا بودن سهم دارایی‌های نامشهود از مهم‌ترین این ویژگی‌هاست. همین موضوع سبب شده است که مدل‌های تأمین مالی در نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان گونه‌های متفاوتی را به خود ببیند. هدف از پژوهش حاضر مدل‌سازی تأمین مالی نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب نظام مالی اسلامی است چرا که نظام تأمین مالی اسلامی دارای قواعد و قوانین خاصی است که بسیاری از سرمایه‌گذاران در کشورهای اسلامی تأکید جدی بر رعایت آن دارند. پژوهش حاضر ضمن بررسی و احصاء گونه‌های مختلف تأمین مالی اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان، با استفاده از روش اجتهادی مرسوم در تحلیل بازارهای مالی اسلامی به تحلیل ماهیت آن‌ها از منظر چارچوب‌های تأمین مالی اسلامی پرداخته و در صورت عدم تناسب میان آن‌ها، راهکارهای پیشنهادی جایگزین را مدل‌سازی کرده است. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد در بسیاری از موارد امکان انطباق میان عقود اسلامی و مدل‌های تأمین مالی نوآوری وجود دارد، اما در موارد تداخلی و تعارضی، امکان بهره‌گیری از عقودی به مانند مرابحه، مشارکت، جعاله و سایر عقود مبادله‌ای و مشارکتی وجود دارد، به‌گونه‌ای که نیازهای تأمین مالی فناوری را در چارچوب نظام تأمین مالی اسلامی پاسخ می‌دهد. در نتیجه بسیاری از مدل‌های تأمین مالی اکوسیستم نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در چارچوب حقوقی جدید و مبتنی بر نظام مالی اسلامی قابل استفاده در کشورهای اسلامی خواهند بود.