فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش در هنر هخامنشی همچنان موضوعی بکر و دشوار است. با توجه به ضعف مستندات هنری باقی‌مانده از روزگار هخامنشی، مهرها از جمله سودمندترین بن‌مایه‌هایی هستند که داده‌های فراوانی دارند. هدف این پژوهش بازشناسی انگارۀ «درخت» در مهرهای هخامنشی مبتنی بر گونه‌شناسی درختان و بررسی رابطۀ میان گونه درخت با مضمون یا محتوای مهر است که موضوع چندان پرداخته‌شده‌ای نیست. راهبرد این پژوهش کیفی با رویکرد توصیفی- تحلیلی است. نتایج پژوهش نشان دادند که به‌طور کلی سه گونۀ قابل تشخیص از درختان در این مهرها می‌توان یافت: «درختان نخل خرما»، «درختان برگ‌سوزنی» و «درختان میوه». درختان نخل با یا بدون خرما به شیوۀ واقع‌گرایانه با جزئیات فراوان و تقارن محوری طراحی شده‌اند. تکنیک‌های پرداخت و زیبایی‌شناسی درختان تنوعی از سبک درباری تا سلایق شخصی طراح را دربردارد. درختان برگ‌سوزنی در نمونه‌هایی به سبک تقلیدی دیده می‌شوند که درون‌مایه اصلی مهرهای آن، بیشتر تفوق مردی تاجدار بر جانداران است. این درختان در صحنه‌های شکار و تعقیب و گریز، به‌وسیله هاشورهای ساده و موازی طراحی شده‌اند. درختان میوه یا درختان گل‌دار، متناسب باسلیقه طراح هستند. درختان افزون بر جنبۀ آذینی دو کارکرد کلیدی دارند: الف) درخت به‌مثابۀ نماد پادشاهی در صحنه‌پردازی‌های درباری و ب) درخت به‌مثابۀ نماد طبیعت در صحنه‌پردازی‌های منظره گرا.