پیدایش، شکوفایی و افول سفال لاجوردینه
نویسندگان
1 استادیار، دانشکدۀ معماری و هنر، گروه صنایع دستی، دانشگاه کاشان، شهر کاشان، اصفهان، ایران.
2 کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، شهر کاشان، اصفهان، ایران.
3 دانشیار، دانشکدۀ معماری و هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران.
doi
10.22059/jfava.2019.260506.665978چکیده
در گسترۀ تنوع شیوههای تزئین سفال ایران، سفالینههای لاجوردینه جایگاه منحصر به فردی را به خود اختصاص میدهند. ویژگی بصری این آثار، استفاده از ورقطلا بر زمینۀ لعابدار لاجوردی، فیروزهای یا سفیدی است که تزیین آن با بکارگیری رنگهای قرمز، سیاه و سفید تکمیل شده است. پژوهش توسعهای حاضر که جمعآوری اطلاعات آن بر اساس اسناد و منابع کتابخانهای صورت گرفته، با بهرهگیری از شیوه تاریخی-تحلیلی تلاش نموده است تا به پرسشهایی در رابطه با دلایل پیدایش، محدوده زمانی و مکانی رواج این سفالینهها پاسخ گوید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که دورۀ حیات سفال لاجوردینه به اواخر قرن هفتم تا اواخر قرن هشتم هجری محدود میشود و ساخت سفال تکرنگ لاجوردی و پس از آن تحولات سفال مینایی و ساخت مینائیهای زراندود زمینۀ پیدایش سفال لاجوردینه را فراهم نمودند. نمونههای متعدد لاجوردینۀ یافت شده از سلطانیه، حسنلو، نیشابور، بندر سیراف، تخت سلیمان و اکتشافات نواحی اردویزرین (از رقبای قلمرو ایلخانیان)، نشانگر محدودۀ مکانی رواج این آثار میباشند اما شواهد ساخت این سفالینهها به تخت سلیمان محدود میشوند. با افول ایلخانیان تولید سفالینههای لاجوردینه نیز رو به کاستی گذاشت و آخرین کاربرد عمدۀ سفال لاجوردینه در سمرقند و در اواخر قرن هشتم هجری نمایش یافت.
