ممنوعیت بهره به‌مثابه حکمت شارع در راستای جلوگیری از کنش متقابل سفته‌باز و بانک در ایجاد ادواری پدیده «ازجادررفتگی سنجه ارزش»

نویسندگان

1 فارغ التحصیل دکتری رشته علوم اقتصادی دانشگاه تهران و مدیر گروه اقتصاد بین الملل مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

2 استاد دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران

doi
10.30497/ies.2023.243408.2113
چکیده

جوامع اقتصادی همواره متعاقب بحران‌های مالی و بانکی تکرارشونده، تعمیق نابرابری‌ها را تجربه کرده و خواهند کرد. سؤال مشخص پژوهش حاضر آن است که کدام عوامل باعث می‌شوند معیار محاسبه ارزش، در خلال بحران‌ها، نوبه‌نو دچار ازجادررفتگی شود و در ادامه، طی چه روندی، مجدداً سنجه ارزش، در محیط اقتصاد، استقرار جدید پیدا می‌کند. برای پاسخ به سؤال فوق، روش کتابخانه‌ای و اسنادی مورد استفاده قرار گرفته و برای تبیین مفهوم سنجه ارزش، به آراء علامه طباطبایی مراجعه شده است. نتیجه پژوهش آن است که خلق منعطف اعتبار توسط نهاد بانک، ازیک‌طرف و به‌خودارجاعی سفته‌بازی از طرف دیگر، به‌صورت توأمان منجر به بروز گاه‌به‌گاه بحران‌های پولی می‌شوند. متعاقب بروز هر بحران پولی، تنها می‌توان گفت که فهم اولیه و مشترک کنشگران از سنجه محو و نابود شده و در حقیقت، انقلابی در فهم کنشگران از سنجه رخ داده است به‌طوری‌که امکان نمایش میزان تغییر کلی در سنجه از طریق یک کمیت مشخص، قابل کشف و قابل محاسبه اساساً منتفی است. در این شرایط، سنجه که تا پیش‌ازاین، یک موجودیت عینی بوده اکنون به یک موجودیت ذهنی تبدیل می‌شود. متعاقب ازجا دررفتن سنجه و ناپدید شدن فهم مشترک کنشگران از آن، بلافاصله مکانیسم‌هایی خودتقویت‌گر به کار می‌افتند که نتیجه حتمی آنها عبارت‌اند از: 1. افزایش ذاتی نابرابری‌ها 2. تفوق روزافزون بخش مالی بر بخش حقیقی اقتصاد.