فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قرارداد مشارکت مدنی از جمله عقود پرکاربرد در شبکه بانکی کشور است که استفاده از آن در عمل معمولا با شروط ضمن عقد متعدد همراه می‌گردد و این مسئله ماهیت عقد را از ویژگی مشارکتی خود دور می‌سازد. این موضوع همواره مورد نقد اندیشمندان واقع شده و لذا راهکار اختصاص استفاده از عقد مشارکت مدنی به بانک‌های توسعه‌ای، به کرّات توسط محققین بانکداری اسلامی مطرح شده است. پرسش اصلی تحقیق حاضر آن است که: «چالش‌های کاربرد عقد مشارکت مدنی در بانک‌های توسعه‌ای کشور کدام است و چه راهکار جایگزینی می‌توان در این رابطه ارائه کرد؟». جهت پاسخگویی به این سوال از روش بررسی میدانی (مطالعه موردی در یک بانک توسعه‌ای منتخب) و همچنین روش دلفی دومرحله‌ای جهت گردآوری نظرات خبرگان استفاده می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در عمل نه تسهیلات‌گیرنده و نه بانک اساسا نیت و قصد مشارکت واقعی با یکدیگر ندارند و هدف آنها صرفا «تامین مالی با نرخ سود ثابت و از پیش تعیین شده با حداقل ریسک» است. لذا استفاده گسترده از عقد مشارکت مدنی با چالش‌هایی مواجه است که تضمین بازپرداخت اصل و سود، مشارکت نکردن بانک در زیان، قیمت‌گذاری پروژه صرفا بر اساس سود مورد انتظار، محاسبه سود به صورت تعهدی حتی در دوره اجرای پروژه و در نهایت دریافت وثیقه (در رابطه با اصل، سود، وجه التزام و غیره) برخی از مهم‌ترین آنها محسوب می‌شوند.