تبیین و رتبهبندی شاخصهای کارایی و اثربخشی دولت در اقتصاد اسلامی
نویسندگان
1 استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
2 دانشآموخته اقتصاد دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
3 دانشیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛
doi
10.30497/ies.2019.2515چکیده
در دو دهه اخیر، پژوهشها و تحقیقات مربوط به نقش دولت در اقتصاد از مباحث اندازه دولت و وظایف آن در اقتصاد به مقوله کارایی و اثربخشی دولت در اقتصاد معطوف گشته است. این تغییر نگاه به مقوله دولت در اقتصاد، موجب شکلگیری تحقیقات متعددی در خصوص تدوین و ارائه شاخصهای کارایی و اثربخشی دولت در گزارشها و پژوهشهای جهانی شده است. در این میان انطباق این شاخصها و ارائه شاخصهای برآمده از مبانی و وظایف دولت در اقتصاد اسلامی از اهمیّت زیادی برخوردار است. با اتخاذ رویکرد مفهومی موسع از کارایی و اثربخشی، کارایی و اثربخشی دولت را میتوان اینگونه بیان نمود که با استفاده از منابع و اختیارات، وظایف بهنحوی انجام گیرد که بیشترین خروجی و عایدی را داشته و در رسیدن به اهداف بیشترین اثربخشی حاصل شود. این تحقیق مبتنیبر جایگاه و وظایف دولت در نظام اقتصادی اسلام، پس از تفکیک حوزههای وظایف دولت مشتملبر حوزههای کلان اقتصادی، پولی و مالی، درآمد و هزینه دولت، عدالت و رفاه عمومی، اداری و مدیریتی، تنظیمگری و نظارت بر بازار، امنیت اقتصادی و حقوق مالکیت و حوزه علم و آموزش به استخراج و ارائه شاخصهای سنجش کارایی و اثربخشی دولت در حوزههای پیشگفته و رتبهبندی هریک از شاخصها براساس پرسشنامه خبرگانی پرداخته است. شاخص «نسبت خانوارهای زیرخط فقر به کل خانوارها» در حوزه عدالت و رفاه عمومی از میان 64 شاخص، رتبه نخست را بهدست آورد که نشان میدهد براساس نظرات خبرگان، حوزه عدالت در سنجش کارایی و اثربخشی دولت با شاخص (پایین بودن) نسبت خانوارهای زیرخط فقر مهمترین مؤلفه و شاخص است. مجموعه شاخصهای مستخرج و رتبهبندی شده در این تحقیق میتواند در سنجش عملکرد دولت در انطباق با اقتصاد اسلامی استفاده گردد.
