فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سیلاب یکی از مهم‌ترین بلایای طبیعی در نواحی روستایی ایران است. کشور ما با توجه به تنوع بلایای طبیعی و انسانی به عنوان یک کشور دارای مخاطرات متعدد شناخته می‌شود به‌طوری‌که از ۴۰ بلای شناخته‌شده، در مقیاس جهانی، بیش از ۳۰ بلای طبیعی در ایران به وقوع می‌پیوندد. همچنین در نواحی روستایی شرایط به‌گونه‌ای است که همزمان با سیلاب، با خشک‌سالی مواجه هستند. تحقیق حاضر به مسئله تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر سیلاب با تأکید بر ابعاد کالبدی پرداخته است. ازآنجا که استان خراسان جنوبی و به‌ویژه شهر بیرجند و مناطق پیرامون آن جزو نواحی مهم سیل‌خیز ایران به شمار می‌رود، پهنه‌بندی خطرات و تاب‌آوری کالبدی نواحی روستایی در برابر سیلاب اهمیت می‌یابد. هدف تحقیق شناخت درجه سیل‌خیزی و وضعیت تاب‌آوری کالبدی روستاهای پیرامون شهر بیرجند در برابر سیلاب است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و جامعه آماری تحقیق روستاهای دهستان باقران در بخش جنوبی شهر بیرجند و دامنه رشته‌کوه باقران است که شامل 249 روستا، 9042 خانوار و 34071 نفر جمعیت بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 بوده است. به همین منظور جامعه نمونه تحقیق روستاهای گلیان، رکات سفلی، گیوک سفلی، نوکند و زینی انتخاب گردید که مجموعا دارای 160 خانوار و 465 نفر جمعیت بوده است . برای جمع‌آوری اطلاعات از داده‌های رسمی و مطالعات میدانی استفاده‌شده است. در مطالعات میدانی برداشت کالبدی از سکونتگاه‌های روستایی صورت گرفته و علاوه بر آن مصاحبه با ۲۸ نفر از صاحب‌نظران متخصص در مطالعات روستایی انجام شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دامنه شمالی رشته‌کوه باقران از شدت سیل‌خیزی بالایی برخوردار است. سپس دو روستای نوکند و رکات سفلی با شدت سیل‌خیزی پایین و ۳ روستای گلیان، گیوک سفلی و زینی از شدت سیل‌خیزی بالاتری برخوردارند؛ به علاوه در بین روستاهای موردمطالعه با بررسی شاخص‌های کیفیت بنا، تعداد طبقات، اسکلت بنا، قدمت بنا و کاربری روستاهای گیوک سفلی و گلیان بالاترین سطح تاب‌آوری کالبدی را دارد.