آسیبشناسی تعامل جمهوری اسلامی ایران با احزاب شیعه در عراق در سالهای ۲۰۰۳تا ۲۰۲۱: رویکردی سازهانگارانه با تأکید بر رقابت ایران و عربستان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه روابط بینالملل، واحد بینالمللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران
2 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
doi
10.27834/CSIW.2501.1500.1.36.3چکیده
این پژوهش به بررسی تعاملات جمهوری اسلامی ایران با احزاب شیعه عراق در بازه زمانی 2003 تا 2021 میپردازد و با رویکردی سازهانگارانه، نقش این تعاملات در شکلگیری و تقویت هویت شیعی در عراق را تحلیل میکند. در این مدت، ایران با حمایت نظامی، اقتصادی و ایدئولوژیک از احزاب شیعه عراق، تلاش داشته تا ضمن تثبیت نفوذ خود، به مقابله با نفوذ سایر قدرتها، بهویژه عربستان سعودی بپردازد. در مقابل، عربستان با تأکید بر هویت سنی و حمایت از گروههای معارض و گاه افراطی، به ویژه پیش از سال 2018، سعی کرده است تا نفوذ ایران را محدود کرده و توازن قوا را به نفع خود تغییر دهد. این رقابت میان ایران و عربستان به تعمیق شکافهای مذهبی در عراق و واگرایی در میان احزاب شیعه منجر شده است که خود موجب ایجاد چالشهایی در ثبات سیاسی و امنیتی عراق شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تعاملات ایران با احزاب شیعه به تقویت هویت مذهبی و افزایش همگرایی میان ایران و عراق کمک کرده، اما در عین حال رقابت ایران و عربستان در این بستر باعث گسترش تنشهای فرقهای و تأثیرات منفی بر وحدت داخلی عراق شده است. این پژوهش با ارائه چارچوبی تحلیلی از رویکرد سازهانگارانه، ابعاد و پیامدهای این رقابت را بهطور جامع ارزیابی میکند و راهکارهایی برای بهبود تعاملات منطقهای پیشنهاد میدهد.
