فضا و عدالت اجتماعی: روایتی سینمایی از جدایی گزینی فضایی بر اساس رمزگان پنج گانه رولان بارت (فیلم «انگل» بونگ جون- هو)
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22075/aaj.2025.34891.1281چکیده
شهرها بیش از پیش به مکانی تبدیل شده اند که پدیده های فقر شدید، آسیب های اجتماعی و جدایی گزینی اجتماعی در آن متمرکز شده است. نابرابری های اجتماعیِ منعکسشده در فرایندهای جدایی گزینی شهری، موضوع ادبیات رو به رشد در جهان بوده است. بعد از پدیدارشناسی مدرن هوسرل و با پیوند و همراهی علم با فلسفه از یکسو و هنر از سوی دیگر، نمیتوان از تحلیل تقلیلگرایانه جداییگزینی فضایی با رویکرد کمی و اثباتگرایانه سخن راند. رجوع به عمل انسان یا بررسی رفتارهای فضایی انسان از تعیینکنندهترین مقولات در شناخت معاصر فضا است. این درک نوین از فضا و پیوستگی زندگی اجتماعی با نظام زبانشناسانه، هنر و ادبیات را هر چه بیشتر با علوم به طور عام و علوم اجتماعی به طور خاص عجین میکند. فرض و بینش ما در مقاله بر این اصل استوار بوده که علم و شناخت تعینگرای یک پدیدهی جغرافیایی نظیر جداییگزینی همواره از دل ارتباط با هنر و فلسفه است. ضرورت بازنمایی جداییگزینی فضایی در بهرهگیری از شیوهی هنری بدین طریق نمایان میشود که کار هنری همواره با امتزاج دو عنصر خودآگاهی/ ناخودآگاهی و همچنین وضع موجود/ وضع ایدهآل، فهم مسئله را با «مسئلهسازی» گره میزند. در این جا، با هدف بازنمایی مسئله جداییگزینی فضایی، از رویکرد کیفی و روش رمزگان پنجگانه رولان بارت بهره میگیریم. سؤال مقاله حاضر اینگونه است که جداییگزینی شهری در فیلم انگل، تحت کاربست رمزگان رولان بارت، چه بازنمایی ای دارد؟ درونمایهی اصلی این روایت سینمایی از جداییگزینی را میتوان در فهم شهرها به عنوان عرصهی وجودی گفتمان/ قدرت دانست. در این جا با ساختشکنی دوگانههای رمزگانی/واقعی، بازنمایی عدالت و مسئله جداییگزینی شهری رنگوبوی شناختی پستمدرنیستی به خود میگیرد و ما را در مواجهه با این پدیدار فعال نگه میدارد. وضعیتی که در آن روایت های گوناگون به گفتگویی می پردازند که امکان برتری روایتی جز فهم و معنی سازی کلی آن توسط مردم وجود ندارد.