گونه شناسی نقوش و تزیینات جُنگ ادبی امیرشاهی سبزواری محفوظ در موزه متروپولیتن

نویسندگان

1 استادیار، گروه فرش و هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

2 استادیار، گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

doi
10.22075/aaj.2024.34515.1263
چکیده

جُنگ ادبیِ محفوظ در موزه متروپولیتن که برخی از اشعار امیرشاهی­ سبزواری در آن کتابت شده یکی از گلچین­ های ادبی ارزشمندی­ است که مزیّن به هنر تجلید ایرانی، نقوش تذهیب و خوشنویسی به خط نستعلیق است. این جُنگ، به همت و با هنر امیر آق­ ملک بن جمال­الدین فیروزکوهی مشهور به امیرشاهی­ سبزواری، خوشنویس، مُذَهِّب، شاعر و موسیقی­ دان قرن نهم هجری قمری به ­یادگار مانده­ است و هم ­اکنون در موزه متروپولیتن نگهداری می ­شود. هدف پژوهش، بررسی و گونه­ شناسی هنر تذهیب این نسخه، جُنگ ادبی امیر شاهی­ سبزواری، است. بر این اساس پرسش اصلی این پژوهش بر این ­وجه است: نقوش و تزیینات صفحات موجود در جُنگ ادبی امیرشاهی­ سبزواری متعلق به دوره تیموری دارای چه ویژگی­ های فرمی و ساختاری است؟ این پژوهش از نوع کیفی است که به روش توصیفی_ تحلیلی انجام شده و جمع­ آوری اطلاعات به روش اسنادی صورت گرفته ­است. نتایج پژوهش نشان می­ دهد که تزیین صفحات متن در نسخه خطی دیوان امیرشاهی ­سبزواری از ساختار مشابه ی برخوردارند. بخش اعظم کاغذ شامل حاشیه­ ای با تزیینات ساده و جزئی ­پردازی طلایی (زرافشان) بر زمینه ­ی نخودی کاغذ است. نوشتار با خط نستعلیق در زمینه ­ای با تیره ­ترین رنگ متن قرار گرفته. کتیبه ­ی اصلی، شامل قابی تزیینی با عباراتی با خط ثلث است و کتیبه ­های فرعی به صورت کوچک و معمولاً چندتایی با مشابهت رنگ و تزیینات، از کتیبه ­ی اصلی تبعیت کرده ­اند. بررسی و شناسایی تزیینات متن و نوع خوشنویسی آن، نشان از وحدت رویه در تمامی صفحات نسخه دارد که احتمالاً توسط هنرمند واحدی صورت گرفته و یا محصول یک کارگاه هنری همسان است.