فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عطار پرچم ­دار حوزه ادبیات عرفانی است و کمال‌الدین بهزاد از برجسته‌ترین نقاشان ایران؛ که هر دو دستاوردی خلاقانه برای فرهنگ ایران داشتند و آن را با زبانی رمزآمیز و نمادپردازانه ارائه کردند. نگاره مورد پژوهش به قلم کمال‌الدین بهزاد از منطق‌الطیر عطار است. مسئله این است که رمزگرایی و نمادپردازی دو حوزه ادبیات و نقاشی، چگونه اثری پدید آورده‌است و تا چه حد پیچیدگی فرهنگ ایران را از لحاظ اندیشه و هنر بازتاب داده شده­ است؟ فرض بر این است که بهزاد افزون بر نمادپردازی منطق‌الطیر، خلاقیت خود را در معناپردازی به ­کارگرفته تا مفهومی تازه ایجاد کند. هدف از این پژوهش دستیابی به رموز نگارگری به وسیله تطبیق با متن است. با تکیه بر روش توصیفی ­ـ تحلیلی و گردآوری اسنادی داده‌ها، پیگیری این پرسش پیش ­رو است که بهزاد در انتقال مفاهیم حکمی­ ـ عرفانی عطار با ابزار نقاشی چگونه عمل کرده‌است؟ نتایج این تحقیق نشان می ­دهد که در بخشی از نگاره «مرد ریش بلند» به طور مستقیم به تصویرگری متن منطق‌الطیر پرداخته شده ­است اما بخش اصلی، عملکرد آزادانه بهزاد است؛ نمادهای به­ کاررفته در نگاره در داستان مورد نظر وجود ندارد اما در دیگر بخش‌های کتاب منطق‌الطیر قابل ردیابی است. بهزاد در تصویرگری این شعر با تکیه بر جهان‌بینی عطار، جهان‌بینی و تحلیل خود را نیز در اثر وارد کرده‌است و نتیجه‌گیری را تکمیل کرده‌است. دشواری کار بهزاد در آن­ جاست که دنیای تصویری ادبیات و نقاشی تفاوت فراوان دارد و تبدیل مضامین عرفانی به تصویر بسیار پیچیده است. داستان «مرد ریش بلند» در منطق‌الطیر بیانگر وابستگی و تزویر انسان زاهد است و در نقاشی بهزاد با عناصر بصری، داستان تکمیل شده و مراحل تزکیه‌ی نفس به‌گونه‌ای به تصویر درآمده‌اند که سیر تزکیه در انسان و طبیعت به‌صورت هم‌زمان و هماهنگ نمایش یافته ­است. بهزاد نمادپردازی فراواقعی عطار را با شیوه‌ای کاملاً واقع‌گرا و در بستر زندگی روزمره به تصویر کشیده ­است.