تطبیق سبکشناسانه نگاره معراج پیامبر در نگارگری و نقاشی پشت شیشه
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی، گروه نقاشی ایرانی، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 دانش آموخته دکتری، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.
doi
10.22075/aaj.2025.34778.1273چکیده
معراج پیامبر همواره جزو آن دسته از روایات بوده که در هر دوره اسلامی به آن پرداخته شده و در زبان و حوزه های مختلف هنری اعم از نگارگری و نقاشی پشت شیشه نفوذ پیدا کرده است. بررسی تفاوت و تشابه این آثار، از منظر سبک شناختی و با تأکید بر عناصر بصری مهم در هر اثر هدف پژوهش حاضر است تا بدین پرسش اساسی که هنر نگارگری و نقاشی پشت شیشه با موضوع معراج پیامبر از چه ویژگی های سبک شناختی برخوردار بوده و وجه تشابه و تمایز این آثار کدام است؟ پاسخ دهد. در این راستا اطلاعات از طریق منابع اسنادی گردآوری شده و به شیوه توصیفی- تحلیلی مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج پژوهش با مطالعه و بررسی تطبیقی مؤلفههای فنی از قبیل روشهای ترسیم و مؤلفه های بصری مانند فرم، رنگ و تزیینات 4 نگاره و 4 نقاشی پشت شیشه منتخب حاکی از آن است که علی رغم وجود عناصر ثابت اعم از پیامبر (ص)، براق، جبرئیل و فرشته در تمام آثار که وجه اشتراک این هنرها است، تفاوت هایی در نحوه پرداختن به موضوع، نحوه ترسیم هر عنصر، حضور سایر نقوش از جمله نقش شیر به عنوان نمادی از امام علی (ع)، خطوط و رنگ گذاری قابل شناسایی است. در نگارگری طراحی هر عنصر نسبت به نقاشی پشت شیشه منعطف تر و پویاتر بوده، به جزئیات بیشتر پرداخته شده و از تنوع رنگی بسیار بهره گرفته شده است اما در نقاشی پشت شیشه رنگ گذاری به شیوه تخت بوده و همچنین پیامبر (ص) محور اصلی موضوع معراج در هنر نقاشی پشت شیشه است در حالی که در نگارگری به عناصر دیگر نیز بسیار توجه شده است.
