تبیین بحران قرهباغ بر اساس مدل مدیریت بحران برچر
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دکترای تخصصی روابط بینالملل و کارشناس مرکز مطالعات راهبردی ارتش
doi
10.27834/CSIW.2401.1338.4.31.8چکیده
بحران قرهباغ درگیری قومی و سرزمینی بین ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه قرهباغ کوهستانی بود که بیش از سی سال به طول انجامید. نهایتاً در سپتامبر 2023، پس از یک محاصره چند ماهه، جمهوری آذربایجان موفق به تصرف کامل قرهباغ شد. این بحران ریشههای تاریخی، قومی، مذهبی و ژئوپلیتیکی داشت که تحت تأثیر متغیرهای محیطی گسترش و کاهش پیدا کرده است. در پژوهش پیشرو این پرسش مطرح میشود که چه عواملی در سیر تحول بحران قرهباغ نقش داشتهاند؟ (سؤال) با استفاده از روش ردیابی فرآیند (روش) و بهرهگیری از نظریه مدیریت بحران مایکل برچر (مبانی نظری) تلاش شد تا به این سؤال پاسخ داده شود. یافتههای پژوهش نشان میدهد در مرحله پیدایش و تصاعد بحران نزدیکی سرزمینی دو کشور، تضادهای قومی- مذهبی، رقابتهای ژئوپلیتیکی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، نقش قابل توجهی داشتند. این بحران نه با یک راهحل دیپلماتیک بلکه با استفاده از زور خاتمه پیدا کرد. طبق مدل مدیریت بحران برچر چنانچه یک بحران بینالمللی با زور خاتمه یابد ثبات کمتری به همراه خواهد داشت. بنابراین، شکلگیری مجدد بحران بین باکو و ایروان محتمل است. در دوران پس از بحران میتوان شاهد تنشهایی در ارمنستان در نتیجه هجوم پناهندهها از قرهباغ به این کشور و نارضایتی مردم از پاشینیان، بود. در سطح منطقهای موازنه قدرت به سود باکو تغییر پیدا کرده است که میتواند باعث ماجراجوییهای این کشور در منطقه در ارتباط با ایران و ارمنستان شود. همچنین، حضور گسترده ترکیه و اسرائیل در منطقه قفقاز جنوبی تشدید کننده رقابتهای منطقهای خواهد بود (یافتهها).
