فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از تولیدات نسبتاً مهم و شناخته شده ایران در دوران اسلامی را ظروف و آثار شیشه­ ای گوناگون تشکیل می ­دهد. شیشه به­ دلیل در دسترس بودن نسبتاً راحت مواد اولیه و شرایط ساخت نه­ چندان پیچیده، از تولیدات رایج اما نه ­چندان گران­ بهای ایران در طول این دوران بوده ­است. بر همین اساس مشاهده می­ شود که در این سرزمین عمدتاً با هدف استفاده کاربردی از این آثار و نه به ­عنوان جنبه تجملی و زینتی، ساخته شده ­اند. نکته ­ای که در ارتباط با این ظروف وجود دارد، شناخت اندک و محدود در زمینه مراکز تولیدی آن­ ها است؛ به ­نحوی که به ­جز چند مرکز شناخته شده، آگاهی چندانی در ارتباط با سایر مراکز تولیدی این آثار وجود ندارد. بر همین اساس همواره این پرسش­ ها مطرح می­ شود که آیا سرزمین ایران در ادوار مختلف اسلامی، از مراکز اصلی تولید شیشه بوده ­است یا خیر؟ این که در چه مراکزی، چه نوع تولیداتی و با چه مقیاس یا حجمی تولید می ­شده ­است؟ با توجه به این پرسش ­ها، اهداف اصلی پژوهش حاضر، شامل بررسی و شناسایی مراکز تولیدی مختلف ظروف شیشه ­ای ایران در دوران اسلامی و نیز شناخت تقریبی انواع و حجم احتمالی تولیدات این مراکز بوده ­است. با توجه به این اهداف، روش پژوهش حاضر توصیفی– تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات عمدتاً بر پایه منابع اسنادی است. در نتیجه این پژوهش چنین مشخص شد که در طول قرون مختلف اسلامی و در مراکز متعددی ظروف شیشه ­ای تولید می­ شده ­است. اما در این میان مراکزی هم­ چون نیشابور، جرجان و سیرجان با مقیاس زیاد و با تنوع فرم ­های مختلف، به تولید آثار شیشه ­ای مشغول بودند. اما تولیدات برخی مراکز هم­ چون اردشیر­خوره و بیشاپور، با مقیاس اندک و شامل تولید تخصصی برخی ظروف هم ­چون عطر­دان، بوده ­است.