تحلیل و گونه شناسی سفال های (قرون 6 تا 8 هجری قمری) موجود در موزه مراغه

نویسندگان

1 دانشیار، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22075/aaj.2025.34798.1275
چکیده

موزه ایلخانی مراغه یکی از موزه‌های تخصصی سفال در ایران است که سفال‌های آن منحصراً متعلق به این شهر نبوده بلکه از نقاط مختلف شمال‌غرب ایران سفال‌هایی جمع‌آوری و در آن نگهداری می‌شوند. علی رغم این که از محل یافت این سفال‌ها و همچنین کیفیت یافت آن‌ها اطلاع دقیقی در دست نیست ولی تنوع و همچنین تعداد سفال‌های موجود در آن از داده‌های کاوش ده‌ها محوطه غنی اسلامی فراوان‌تر است. یکی از ویژگی‌های منحصربه ­فرد این موزه، وجود تکنیک‌های مختلفی از سفال‌های متعلق به دوره ایلخانی در آن است که معرفی آن‌ها در قالب یک مقاله می‌تواند منابع ارزشمندی را در اختیار محققان قرار دهد. در این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی سعی بر آن شده­ است تا با استفاده از مطالعات میدانی و اسنادی سفال‌های این موزه گونه‌شناسی شده و ویژگی هر کدام از آن­ ها ذکر شود. سؤالات این مقاله به شرح زیر می‌باشند: سفال‌های موجود در این موزه بیشتر با چه تکنیک‌هایی تزیین شده‌اند؟ سفال‌های این موزه از لحاظ گونه‌شناسی به چند دسته تقسیم­ بندی می‌شوند؟ بر اساس این مطالعه مشخص گردید که سفال‌های این موزه که همه آن‌ها متعلق به دوره ایلخانی هستند با تکنیک‌های نقش­ کنده زیر لعاب (اسگرافیتو)، نقاشی زیر لعاب (قلم مشکی و سلطان ­آباد) و نقاشی روی لعاب (زرین فام و مینایی) تزیینی شده‌اند. سفال‌های سبک کاشان نیز از رایج‌ترین گونه‌های آن به شمار می‌آیند که از دوره سلجوقی تولید آن‌ها آغاز شده بود. به غیر از آن‌ها سفال‌های بدون لعاب با تکنیک نقش اندازی به روش قالبی و همچنین کنده از رایج ­ترین گونه‌ها به شمار می‌آیند.