طراحی کارافزار با کاربرد رفتاردرمانی شناختی بیماران مبتلا به اختلال افسردگی با رویکرد طراحی کاربر محور

نویسندگان

1 استادیار، گروه طراحی صنعتی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

doi
10.22075/aaj.2025.36070.1321
چکیده

اختلال افسردگی، یکی از مشکلات شایع در سلامت روانی عموم است که پیامدهای نامطلوبی را در جنبه ­های فردی و اجتماعی زندگی افراد به دنبال دارد. کاربرد درمان شناختی-رفتاری از طریق کارافزار­های سلامت‌محور همراه، یک مداخله­ مهم و تأثیرگذار در درمان افسردگی است؛ اما طراحی این نوع از کارافزار­ها، اغلب مبتنی‌ بر روش­ های علمی و مطالعه کاربران نیست و کاربران در استفاده از آن­ ها، اغلب با مشکلات زیادی مواجه می‌شوند. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه می‌توان کاربردپذیری کارافزارهای رفتار درمانی شناختی را برای بیماران مبتلا به اختلال افسردگی ارتفاء بخشید؟ بنابراین هدف از پژوهش حاضر، شناسایی نیازهای خاص بیماران مبتلا به اختلال افسردگی در تعامل با کارافزار مربوط به درمان شناختی-رفتاری و ارتقاء کاربردپذیری آن به منظور تسهیل روند درمان است. این پژوهش بنابر هدف، کاربردی است و جمع ­آوری اطلاعات، از طریق مطالعات اسنادی و میدانی صورت پذیرفت و بنابر شیوه­ اجرا، مبتنی بر فرایند طراحی کاربر‌محور است. پس از برنامه‌ریزی فرایند طراحی کاربرمحور و مشخص‌نمودن شرایط و زمینه استفاده از کارافزار و الزامات مربوطه، نیازمندی ­های کاربران با کاربرد ابزارهای مصاحبه و پرسشنامه شناسایی شد و دستورالعمل‌های کاربردی برای طراحی سطح رابط کاربری تعیین گردید. سپس با بهره‌مندی از ابزارهای کاربردی در فرایند طراحی کاربرمحور، سطح رابط کاربری کارافزار، طراحی و نمونه‌سازی شده و به منظور ارزیابی، در دسترس نمایندگان کاربرنماها قرار گرفت تا مشکلات کارافزار، مشخص و اصلاح گردد. یافته ­های این پژوهش نشان داد که لحاظ نیازهای خاص بیماران مبتلا به اختلال افسردگی در طراحی کارافزار مربوط به درمان شناختی-رفتاری و در دسترس قرار‌دادن منابع درمانی برای این افراد، کاربردپذیری آن را افزایش خواهد‌ داد و طراحی کاربر‌محور، موجب بهبود ارتباط و تعامل کاربران، تسهیل انجام مهارت ­های شناختی-رفتاری، رغبت به مطالعه­ آموزش ­های روانشناختی و پایش خود می‌گردد و به بیان دیگر، انگیزه­ کاربران را در استفاده از کارافزار می‌افزاید و موجب تسهیل­ روند درمان و کاهش خطای کاربران خواهد ‌شد.