تحلیل بحران‌های امنیتی خاورمیانه در افق 2035

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه مطالعات راهبردی، تهران، ایران

2 استادیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

doi
10.27834/CSIW.2312.1320.3.30.6
چکیده

خاورمیانه یکی از مناطق حساس و استراتژیک جهان است. ذخایر عظیم انرژی، دریاها و راه‌­های ارتباطی و همچنین وسعت گسترده و جمعیت زیاد آن، این منطقه را به منطقه‌­ای کانونی در معادلات سیاسی و ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است. در این میان اختلافات قومی و مذهبی، تنش­‌های تاریخی بازمانده از دوران استعمار، مشکلات زیست‌­محیطی و تمایل قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای بهره‌برداری از ظرفیت نیروهای هویت بنیاد، در راستای تقویت موضع خود در منازعات ژئوپلیتیکی، بر شدت این بحران‌­ها افزوده است. در پاسخ به این پرسش: «مهم‌­ترین بحران امنیتی خاورمیانه کدام است و این بحران­ها تا افق 2035 میلادی به کدام سمت می‌­روند؟»؛ مقاله فرضیه زیر را ارائه می‌دهد: «تلاقی و درهم تنیدگی بحران­‌های فعلی خاورمیانه در حوزه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی و امنیتی، اجتماعی و زیست محیطی، خیزش نیروهای هویت بنیاد زیرملی و فراملی، معضلات اقتصادی، ضعف ساختاری دولت-ملت، نهایتاً رقابت‌­های ژئوپلیتیکی قدرت­‌های منطقه‌­ای و فرامنطقه‌­ای و همچنین مشکلات زیست محیطی، بحران‌های ژئوپلیتیکی اصلی خاورمیانه را تشکیل می‌دهد، که برخی از آن­ها طی 15 سال آینده تشدید خواهد شد.» روش انجام تحقیق حاضر کمی-کیفی است و یافته‌های پژوهش حاکی از آنست که بیکاری، آلودگی هوا، کم آبی، فرقه‌گرایی، بحران، هویتی، مشکلات جمعیتی، پناهندگان و آوارگان داخلی، بحران بدهی، وابستگی رانتی، فرار مغزها، بحران تقسیم آب، بحران‌های مرزی و ارضی، تنش با همسایگان و کشورهای منطقه، بحران نقض حقوق بشر، بحران عدم کنترل مؤثر بر بخشی از زمین، فعالیت گروه‌های تروریستی، فعالیت احزاب سیاسی رادیکال اسلام‌گرا، وضعیت دموکراسی اصلی‌ترین بحران‌های کشورهای منطقه تا سال 2035 خواهد بود.