کارآفرینی، رانت منابع و رشد اقتصادی: تحلیل مقایسه ای اقتصادهای نفتی و غیرنفتی
نویسندگان
1 دانشیار اقتصاد، دانشگاه گنبد کاووس
2 استادیار گروه علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه گنبد کاووس
3 گروه علوم ادرای و اقتصادی، دانشگاه گنبدکاووس
doi
10.22067/erd.2025.90533.1253چکیده
رابطه پویا بین رانت منابع طبیعی و رشد اقتصادی همواره با تناقض «نفرین منابع» همراه بوده است، اما نقش کارآفرینی به عنوان مکانیسم تعدیلگر این رابطه کمتر بررسی شده است. این مطالعه با تمرکز بر اقتصادهای نفتی و غیرنفتی، به تحلیل همزمان تأثیر رانت منابع و فعالیتهای کارآفرینانه بر رشد اقتصادی می پردازد تا شکاف موجود در ادبیاتِ ارتباط سه جانبه این متغیرها را پر کند. با استفاده از داده های پانلی ۲۰۲۰-۲۰۰۶ و روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM)، یافته ها نشان می دهد در اقتصادهای نفتی، اگرچه رانت منابع به تنهایی اثرات سرکوبگرانه بر رشد دارد، همگرایی آن با کارآفرینی از طریق هدایت ثروت به بخش های مولد، به طور معناداری عملکرد اقتصادی را بهبود می بخشد. در مقابل، در اقتصادهای غیرنفتی، کارآفرینی مستقل از رانت، محرک اصلی رشد است و بر ضرورت نوآوری و تنوع بخشی تأکید دارد. همچنین، کیفیت نهادی در اقتصادهای نفتی به عنوان شرط اساسی تعیین کننده جهت اثرگذاری رانت منابع (مثبت یا منفی) شناسایی شد. این نتایج، سیاستگذاری های یکپارچه مبتنی بر تقویت نهادها، توسعه اکوسیستم های کارآفرینی و کاهش وابستگی به منابع را به عنوان پیشنیاز رشد پایدار در کشورهای متکی بر منابع طبیعی پیشنهاد می کند.
