فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کتیبه ­نگاری در مسجد جامع متعلق به دوره سلجوقیان و مسجد سنگی محتملاً متعلق به اتابکان در شهر داراب فراوان دیده می­ شود و به‌طورکلی آیات قرآنی و عناوین بر در و دیوار این دو مسجد تاریخی شهر جلوه ­گری می­ کند. هدف این پژوهش بررسی و مقایسه ویژگی­ های تزیینی (نوع خط، نقوش، رنگ، ترکیب­ بندی طرح) و فنی (مصالح، تکنیک کار، نحوه اجرا، ابزار) کتیبه ­های مسجد سنگی و مسجد جامع شهر داراب است. این مطالعه به شناسایی ویژگی­ های هر یک از این کتیبه ­ها کمک می­ کند و در پی پاسخ به این پرسش است که چه شباهت­ ها و تفاوت­ هایی در ویژگی­ های تزیینی و فنی کتیبه ­های مسجد سنگی و مسجد جامع داراب وجود دارد؟ روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و رویکرد آن تطبیقی است و جمع ­آوری اطلاعات در آن، به صورت مطالعات اسنادی و مشاهدات میدانی انجام پذیرفته‌است. ضرورت این پژوهش در شناخت دقیق ­تر و عمیق­ تر از میراث فرهنگی و هنری داراب نهفته است. با توجه به اهمیت کتیبه ­ها در تاریخ ­نگاری و تزیینات معماری، تحلیل این آثار می­ تواند به حفاظت و حفظ آن­ ها و همچنین افزایش آگاهی عمومی از ارزش ­های فرهنگی این منطقه کمک کند. این پژوهش از مبانی نظری هنر اسلامی، تاریخ هنر و همچنین مطالعات تزیینی و فنی در معماری اسلامی بهره می ­برد. به‌علاوه، تحلیل­ های تاریخی در زمینه تاثیرات فرهنگی و محلی بر هنر نیز مورد توجه قرار می­ گیرد. یافته ­های پژوهش نشان می ­دهد تزیینات این دو مسجد تاریخی داراب در محراب و مناره ­ها به‌چشم می­ آیند، شباهت آن ­ها در تزییناتی است که شامل خطوط می­ شود. تفاوت ­ها در کتیبه­ های دو مسجد سنگی و مسجد جامع بیش از همه در نوع خطوط و جنس مصالح به‌کاررفته مشاهده می­ شود و با توجه به بررسی متون کتیبه ­های مسجد سنگی و مسجد جامع داراب این گمان تقویت شد که طراحی و اجرا تزیینات در کتیبه ­های مسجد جامع کامل ­تر از تزیینات کتیبه ­های مسجد سنگی به‌نظر می­ رسد. به‌طور کلی موضوعات کتیبه ­های مسجد سنگی صرفاً تاریخی و بیشتر شامل تاریخ ساخت مسجد و بانی بنا و به خط ثلث می­ باشد اما در مناره­ های مسجد جامع داراب کتیبه­ هایی با محتوای آیات قرآن و اسماء متبرک با اشکال تزیینی و به خط کوفی بنایی دیده می­ شود، این کتیبه ­ها شاخص ­ترین و متعددترین کتیبه ­ها در مساجد داراب هستند که در قالب نوشته برجسته و هندسی اجرا شده ­اند.