تحلیل‌گفتمان بازنمایی زن در اقتباس از منبع اقتباسی «نمایشنامه‌ی خانه‌ی عروسک» به اثر اقتباسی فیلم «سارا» با رویکرد جیمز پل جی و روث وداک

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

doi
10.22075/aaj.2024.34106.1241
چکیده

سینما به‌منزله‌ی هنری چندوجهی، قابلیت مطالعه با رویکردهای میان‌رشته‌ای چون جامعه‌شناسی را می‌یابد. از سویی، بازنمایی زن در سینما نیز می‌تواند روشن‌کننده‌ی ابعاد حضور و نقش زن در جامعه‌ای باشد که اثر از آن سر برمی‌آید. اقتباس سینمایی معیاری برای  مطالعه‌ی تحولات از منبع به اثر اقتباسی در اختیار می‌گذارد. بازنمایی زن در فیلم «سارا» برگرفته از فرهنگ ایرانی و بر اساس اقتباس آزاد از نمایشنامه‌ی «خانه‌ی عروسک» محور پژوهش حاضر است و با استفاده از دانش تحلیل‌گفتمان و به روش ترکیبی روث وداک و جیمز پل جی، با هدف مطالعه‌ی نحوه‌ی توزیع قدرت بین گفتمان‌های مختلف در فیلم و کشف جهت‌مندی این توزیع قدرت در جهت تحکیم گفتمان مردسالاری یا واسازی آن انجام می‌پذیرد. این پژوهش توصیفی‌تحلیلی است و به روش اسنادی انجام گرفته است. در آن از روش استنباطی (کیفی) و در بعضی موارد از روش کمی استفاده می‌شود. روش گردآوری اطلاعات، فیش‌برداری و  مطالعه‌ی اسنادی و مشاهده‌ی اسناد است. جامعه‌ی آماری شامل فیلم اقتباس‌شده‌ی «سارا» و نمایشنامه‌ی «خانه‌ی عروسک» است. نتایج نشان می‌دهد شخصیت‌های داستانی کاملاً تحت سلطه‌ی گفتمان غالب ایدئولوژی مردسالاری شکل گرفته‌اند و به بازتولید آن در جامعه می‌پردازند. در واکاوی ارتباط بین شخصیت‌های داستانی است که این بازتولید آشکار می‌شود. توزیع قدرت تا اپیزودهای پایانی کاملاً در جهت تحکیم ایدئولوژی مردسالاری است و تنها با تصمیم ناگهانی شخصیت اصلی زن داستان، که خود به دلیل تحول عمیق روانی در اوست، به واسازی این گفتمان غالب قدرت می‌انجامد. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش این خواهد بود که بازنمایی زن در نمایشنامه «خانه عروسک» و فیلم «سارا» با استفاده از دانش تحلیل گفتمان چگونه است؟