طبقهبندی و گونهشناسی طرحها و نقوش در تزیینات قواره بری بناهای دوره قاجار
نویسندگان
1 دانشیار، گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.22075/aaj.2024.34437.1258چکیده
شناسایی و طبقه بندی نقوش سنتی در انواع هنرها و آرایههای معماری اسلامی یکی از مهم ترین شیوه ها برای حفظ، حراست و نیز احیای هنرهای فراموش شده یا در حال فراموشی است. از جمله این هنرهای سنتی؛ ساخت و تزیین درها، پنجره ها و ارسی ها با تکنیک قواره بری چوب است که اولین نمونه های آن به بناهای دوره زندیه منسوب است ولی، اوج درخشان این هنر را می توان در بناهای دوره قاجار نظیر کاخ ها و دیگر بناهای سلطنتی و اشرافی و خانههای مجلل مشاهده نمود. ظرافت و تنوع نقشمایه های استفاده شده در طراحی و ساخت این آثار، از مهم ترین و بارزترین مشخصه های این هنر سنتی است که نشان از تبحر استادکاران این حرفه در دوره مذکور دارد. این مقاله روشی توصیفی-تحلیلی دارد و عمدتاً بر پایه پژوهشهای میدانی و مطالعات اسنادی استوار بوده و هدف آن گونهشناسی و طبقهبندی نقوش مورد استفاده در قوارهبریهای خانههای قاجاری است. پرسش اصلی این پژوهش عبارت است از: انواع نقشمایه های موجود در تزیینات قوارهبری خانههای قاجاری کدام است و کدام گونهها از کاربرد بیشتری برخوردار هستند؟ مطالعات نشان داد که نقوش مورد استفاده در این تکنیک را میتوان به 5 گروه کلی طبقهبندی نمود که بیشتر برگرفته از نقوش گیاهی است که به صورت انتزاعی درآمده اند و فرمهای بُته (بُتهجقه) مانند در انواع مختلف (تکی، چندتایی، دو قلو) از جمله شاخصترین و رایجترین نقش در قوارهبریها به شمار میرود. همچنین اشکال هندسی و برخی گرهها، نقوش گیاهی (گل)، پرندگان و حشرات (طاووس و پروانه) و یا نقوش گلدانی از دیگر طرحهای مورد استفاده است که چیدمان رنگهای موجود و شیوه تکرار و ترکیببندی آنها نیز، بر تنوع طرحهای موجود در قوارهبریها میافزاید.
