بحران تأسیس دولت در عراق از منظر فقهای نجف (از میرزا محمد تقی شیرازی تا سید محمد صدر)
نویسندگان
1 محقق و عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران
doi
10.2783.4999/CSIW.2305.1251.4.27.6چکیده
پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش نگاشته شده است که عالمان نجف چه ایدهای درباره بحران دولت فرقهگرای عرب سنی در عراق داشتند؟ فرضیه مقاله این است که به نظر میرسد بسیاری از عالمان حوزه نجف و کربلا تحت تأثیر سنتی که شیخ مرتضی انصاری بناء کرده بود، در اندیشه حکومت شیعی نبودند. آنان با اقتداء نسبت به آنچه او گفته بود ادله لفظی ولایت فقیه را ناتمام و بیشتر در اندیشه نظارت فقیه بر تصرفات دیگران بودند. با این وجود، از دوره مرجعیت میرزا محمد تقی شیرازی اندیشه تأسیس حکومت بارور شد و او کوشید در شهرهایی که در ثوره العشرین از دست اشغال گران آزاد میشدند، دولتی محلی تأسیس کند که در برخی از نامههایش از آن به حکومت اسلامی تعبیر میکرد. گرچه این انقلاب شکست خورد اما ایده او ماندگار شد و در دهههای بعد، برخی دیگر از عالمان عراق در پی تأسیس حکومت برآمدند که مهمترین آنان سید محمد باقر صدر بود. صدر که اندیشه جدی تری نسبت به شیرازی داشت نظرات مهمی در باره حکومت اسلامی بیان کرد و بر سرنوشت مخالفین عراقی تأثیر بسزایی نهاد. با شهادت صدر در سال 1980م عملاً اندیشه تأسیس حکومت در نجف به کما رفت و تنها یک دهه بعد بود که شاگردش، سید محمد صدر به طرح ولایت عامه فقیهان پرداخت. گرچه او علنا در پی اقامه چنین دولتی نبود اما صدام و بویژه نیروهای ائتلاف غربی، او را تهدید دانسته و در نهایت در سال 1999م به شهادت رساندند.
