فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آرایه­ های قالی شامل مجموعه­ ی متنوعی از نقوش گیاهی، جانوری، انسانی و تجریدی است. گستردگی نقوش گیاهی بیش از سایر انواع دیگر است چرا که تنوع آن به گستردگی نقوش گیاهی موجود در طبیعت، به انضمام نقوش گیاهی تجریدی و در قالب‌های گردان و شکسته است. انواع آرایه‌های گیاهی به صورت کلی شامل گونه‌های اسلیمی، ختائی، گل‌وبوته، درخت و گل­ فرنگ است. این پژوهش با هدف بررسی و شناسایی انواع نقوش گیاهی در قالی‌های صفوی و قاجار و روند و چگونگی تحولات آن از دوران صفوی تا  قاجار و همچنین تحلیل ورود گونه‌های جدید گیاهی به قالی‌های دوره قاجار صورت‌ گرفته ­است. بر این مبنا سؤالات اصلی پژوهش حاضر این‌گونه است؛ 1- آرایه‌های گیاهی منقوش در قالی‌های صفوی و قاجار، دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟ 2- چه تحولاتی در نقوش گیاهی قالی‌های دوره صفوی تا دوره قاجار پدید آمده ­است؟ روش تحقیق از منظر نوع، بنیادی، از نظر ماهیت، توصیفی و  از نظر مسئله­ ی پژوهش، توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و  روش گردآوری داده‌ها، اسنادی بوده ­است. نتایج نشان ‌می‌دهد که نقوش گیاهی مورد استفاده در قالی‌های دوره صفوی شامل گونه‌های متعددی بوده و به تدریج بر غنای آن افزوده ‌شده و در قالی‌های سده‌های بعد و دوره‌ی قاجار، با تغییراتی در فرم، اندازه، رنگ و ساختار تکرار شده ­است. این تحولات در بازه ­ی زمانی مذکور، بیش از همه متأثر از اوضاع و احوال اجتماعی و شرایط فرهنگی رایج بوده ­است. در دوره صفوی، بیش از همه اراده ­ی شاهانه، مراودات خارجی و نقش مذهب در شکل­ گیری ساختارهای طرح و نقش­ پردازی مؤثر بوده و در دوره‌ی قاجار با تأثیر از شرایط فرهنگی، تحولاتی ذیل تأثیرات انسان‌گرایی، طبیعت‌گرایی و مظاهر نوین تمدن و فرنگی‌مآبی به وقوع پیوست و این تحولات منجر به بروز عناصر تازه و غنی‌تر شدن گنجینه نقوش قالی شده ­است.