فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کلیله و دمنه کتاب پندآمیزی است که در آن حکایت­ های گوناگون نقل شده و اصل هندی را برای آن بیان‌می‌کنند. تصویرسازی کلیله و دمنه در ادوار مختلف تاریخ هنر ایران مورد توجه قرارگرفته‌است. سوال اصلی تحقیق حاضر این است که شخصیت­ پردازی برخی از داستان ­های کلیله و دمنه را چگونه می ­توان براساس طبقات سه گانه دومزل تحلیل کرد و آیا این ساختار سه­ گانه در تصویرسازی این داستان­ ها قابل شناسایی است؟ فرضیه تحقیق امکان وجود ساخت‌های مشترک طبقاتی در متن و تصویرگری داستان­ های کلیله و دمنه است. هدف تحقیق بررسی و تحلیل نظام ساختاری پنهان در شخصیت­ پردازی و تصویرگری داستان­ های کلیله و دمنه در‌ نظر گرفته­ شده­ است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و گردآوری مطالب اسنادی از طریق یادداشت ­برداری و تصویرخوانی است. نتایج تحقیق نشان می­ دهد در منتخبی از داستان ­ها به‌صورت مشابه، شخصیت­ هایی وجود دارند که می ­توان آن­ ها را با توجه به الگوی ساختار سه­ گانه جوامع هندواروپایی ژرژ دومزیل مورد بررسی قرارداد. این ساختار و طبقات سه ­گانه فرمانروایان، جنگاوران و کشاورزان هستند و این الگوی سه­ گانه را در نگاره ­های مصور کلیله و دمنه نیز می­ توان شناسایی‌کرد. به شکلی که در این داستان­ ها برخی حیوانات در اولویت طبقاتی به عنوان فرمانروا توصیف ‌می ­شوند و برخی به عنوان ضعیف­ ترین طبقه، تغذیه طبقه اول هستند. حیوانات زیرک با تکیه بر هوش خود روابط میان طبقه بالا و پایین را مدیریت‌ می­ کنند. بر همین مبنا در نظام تصویری نیز با بهره­ گیری از مکان، اندازه و برترنگاری تصویری همان اولویت­ های ساختاری شخصیت­ های داستانی بازنمایی شده ­است. فرمانروا قدرتمند، تنومند و بزرگ در مرکز یا بالای تصویر و طبقه سوم افتادن و درحال مرگ در پایین تصویر و حیوانات هوشمند هم‌تراز با فرمانروا و یا واسطه میان دوگروه مصورشده ­اند. در واقع هماهنگی متن و تصویر نسبت به بازنمایی نظام طبقاتی قابل شناسایی و تحلیل است.