فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آب‌های زیرزمینی از منابع اصلی تأمین آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌باشند که افت کیفیت آن‌ می‌تواند تهدیدی جدی برای جامعه باشد. بنابراین، استفاده از نقشه‌های آلودگی ابزاری مؤثر در مدیریت منابع آب محسوب می‌شود. دشت تبریز به‌عنوان منطقه‌ای نیمه‌خشک در سال‌های اخیر با کاهش کیفیت آب‌زیرزمینی مواجه بوده است. در این پژوهش، داده‌های 41 چاه طی دوره 15 ساله (1386‌تا‌1400) از سازمان آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی گردآوری و کیفیت آب با شاخص کیفیت آب شرب (WQI) ، کشاورزی (IWQI)و روش‌های زمین‌آماری (کریجینگ و IDW) در محیط ArcGIS تحلیل شد. نتایج WQI نشان داد مقادیر آن در فصل تر بین 23/119 تا 24/761 و در فصل خشک بین 70/101 تا 89/747 متغیر بوده که بیانگر کیفیت ضعیف تا غیرقابل شرب است. مقادیر IWQIنیز در فصل تر بین 79/22 تا 32/71 و در فصل خشک 85/22 تا 40/75 بوده که آب را در محدودیت شدید تا کم برای کشاورزی قرار می‌دهد. مقایسه فصلی بیانگر بهبود 44/4 درصدی کیفیت آب شرب و 86/1 درصدی کیفیت آب کشاورزی در فصل خشک نسبت به تر است. تحلیل‌های انجام شده با AqQA نشان داد رخساره غالب آب‌زیرزمینی سدیم-کلراید (Na-Cl) بوده که نقش اصلی در افت کیفیت دارند. بررسی دیاگرام ویلکاکس نیز نشان داد اغلب نمونه‌ها در هر دو فصل در گروه با شوری و سدیم بالا قرار گرفته و برای کشاورزی نامناسب‌اند. نقشه‌های پهنه‌بندی نشان داد بیشترین آلودگی در جنوب‌غرب و شمال‌شرق آبخوان متمرکز است. در نهایت، مدیریت بهینه مصارف، پایش مستمر کیفیت و کاهش شوری اراضی به‌عنوان راهکارهای بهبود کیفیت آب پیشنهاد می‌شود.