تحلیل چندسطحی حکمرانی آب شهری تهران با رویکرد منطق‌های نهادی

نویسندگان
doi
10.22034/iwrr.2026.521785.2872
چکیده

در دهه‌های اخیر، حکمرانی آب شهری با دگرگونی‌هایی بنیادین در ابعاد اجتماعی، نهادی، محیط‌زیستی و مدیریتی مواجه شده است. افزایش پیچیدگی ساختارهای نهادی، تضاد میان ارزش‌ها و اهداف ذی‌نفعان، و ناکارآمدی رویکردهای سلسله‌مراتبی و صرفاً فنی، نظام سنتی مدیریت آب را در کلان‌شهرهایی چون تهران به چالش کشیده است. در چنین بستری، حکمرانی پایدار منابع آب نه یک مسئله صرفاً مدیریتی، بلکه چالشی عمیقاً نهادی، گفتمانی و چندمنطقی است. با توجه به ناتوانی مدل‌های رایج در پاسخ‌گویی به این پیچیدگی‌ها، پژوهش حاضر تلاش می‌کند تا با بهره‌گیری از نظریه منطق‌های نهادی، جامعه‌شناسی نهادی و ادبیات گذار به پایداری، چارچوبی تحلیلی برای تبیین حکمرانی آب شهری ارائه دهد. این چارچوب، تعامل میان ساختارهای اجتماعی و کنش‌های نهادی را در چهار سطح راهبردی، تاکتیکی، عملیاتی و بازتابی تحلیل می‌کند و نقش منطق‌های نهادی گوناگون هیدرولیکی، بازارمحور و حساس به آب در شکل‌گیری سیاست‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و تعارضات میان ذی‌نفعان را مورد بررسی قرار می‌دهد. این مطالعه، ضمن تبیین شکاف‌های مفهومی موجود، بر لزوم بازاندیشی در الگوهای تصمیم‌سازی، یکپارچه‌سازی منطق‌های نهادی متعارض، و طراحی سیاست‌های تطبیقی و چندذی‌نفعی در بستر شهری تأکید دارد. هدف نهایی، فراهم‌سازی مبنایی نظری و کاربردی برای گذار به حکمرانی منعطف، مشارکتی و پایدار در مدیریت آب شهر تهران است.