واکاوی جایگاه فیلم کوتاه در ایران با رویکردی مخاطب محور

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران، دپارتمان هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 پسادکتری، استادیار دانشگاه تهران، دپارتمان هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22075/aaj.2024.33461.1217
چکیده

سینما با فیلم کوتاه آغاز شد، اما فیلم‌های کوتاه اولیه با هدف خاصی ساخته نمی‌شد و فرایندی تجربی داشت. این نوع فیلم‌سازی در ابتدا به دلایل محدودیت­های فراوان تجهیزاتی، تولید و پخش، ناآگاهی از گرامر و دانش ارکان اصلی فیلم مانند فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی که در مرحله تجربه و آزمایش بود، رویکردی شخصی داشت، امّا به تدریج با پیشرفت زبان این رسانه­ی هنری، شیوه‌های بیانی ویژه‌ای یافت و  در جذب مخاطب‌ شگردهای مختلفی را بکار گرفت. فیلم‌کوتاه امروزی از دوران گذارش عبور کرده و دیگر ناتوانی دانشی و تکنولوژی در آن نقش کمرنگی دارد. فیلم کوتاه در اکثر رسانه‌ها مثل سینما، تلویزیون، فضای مجازی به دلایل گوناگون از جمله فشردگی روایی، دوری از کلیشه‌های رایج و شکستن قالب‌های تکراری، ایجاد هیجان و جذابیت و مستقل بودن از جایگاه منحصر به فردی برخوردار است. فیلم کوتاه در ایران نیز دارای سابقه طولانی است. فیلم‌کوتاه ابتدا در دربار پادشاهان قاجار مورد توجه قرار گرفت و سپس در دوره­ی رضاشاه و پسرش با رویکردهای تفریحی، تبلیغی، تجربی و آموزشی توسعه یافت و آرام آرام ماهیتی عمومی و دولتی گرفت. فیلمسازانی مثل فروغ فرخزاد، ناصر تقوایی، ابراهیم گلستان، مسعود کیمیایی و غیره نمونه‌های از این جریان فیلمسازی هستند. این روند پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه داشته است. پژوهش حاضر با هدفی کاربردی صورت گرفته و مسئله اصلی آن واکاوی نقش فیلم کوتاه در ایران و شناسایی بازخورد آن در جامعه مخاطب است. روش تحقیق کیفی با رویکردی تفسیری و بر اساس گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای و همچنین مصاحبه عمیق است. نتیجه حاصل نشان از آن دارد فیلم کوتاه در ایران دارای دو نوع مخاطب است: مخاطب اختصاصی با رویکردی هنری، که آثار را در جشنواره‌ها مشاهده می‌کنند و مخاطبان عمومی با رویکردهای مختلف اعم از سیاسی، دینی، تبلیغی و غیره که برایشان رسانه پخش کننده مثل تلویزیون، اینترنت، و سینما تفاوتی ندارد.