فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسأله: گسترش حرم مطهر رضوی از سده سوم هجری در پی دفن پیکر مطهر امام رضا (ع) در سناباد نوغان آغاز و مدفن امام (ع) به کانونی برای شکل‌گیری شهر مشهد در نزدیکی طوس باستان تبدیل شد. پس از آن، حکّام و رجال با اهداف مختلف و خاص، از بازسازی حرم و آراستن آن حمایت کردند. اما مسأله اصلی، زمینه‌ها و محرّک‌های مهم برای توجه به معماری و تزیینات آستان قدس است.پرسش: پرسش اینست که اهتمام در بازسازی بناهای حرم و آراستنِ آن با زینت‌های معمارانه، چه نقشی در مشروعیت سلاطین داشته و گفتمان‌های مشروعیتِ حاکمان دوران اسلامی، چگونه در معماری و تزیینات آستان قدس نمود یافته است؟ فرضیه: بر پایه پرسش فوق، این فرضیه مطرح شده که سلاطین سنّی و شیعه ایران، پایه‌های مشروعیتِ حکومت خود را استوار بر جایگاه امام رضا (ع) در باور جامعه می‌دیدند و با بازسازی یا آراستن حرم و اتصال و پیوند با خاندان امامت، در پی کسب مشروعیت در نزد عموم بودند. هدف: اهداف مقاله، نشان دادن جایگاه حضرت رضا (ع) در نزد سلاطین شیعه و سنّی ایران و نقش معماری و تزیینات آستان قدس در مشروعیت‌بخشی به حکومت‌های ایرانی است. روش: داده‌ها به روش اسنادی گردآوری شده و به تحلیل نقش حاکمان سنّی و شیعه در روند گسترش حرم و آرایه‌های معماری آن و مشروعیت‌خواهی آنان در سایة توسعة معماری و تزیینات آستان قدس پرداخته شده‌است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان میدهد در گفتمان مشروعیت سیاسی و مذهبی حاکمان، شخصیت امام رضا (ع) و مدفن او جایگاه محوری داشت و توسعه معماری و تزیینات آن، ابزار و روشی برای کسب مشروعیت محسوب می‌شد. افزون بر سلاطین شیعه، برخی از متعصب‌ترین سلاطین سنّی‌مذهب نیز با آگاهی از مشروعیت ولایت امام نزد عموم مردم به ساخت یا بازسازی بناهای حرم و آراستنِ آن اقدام نموده‌اند تا مشروعیت سیاسی و دینی حکومت را تضمین نمایند.