تحلیلی بر کتیبه‌ها و تزیینات ایلخانی در مسجد جامع بسطام

نویسندگان

1 استادیار. گروه باستان شناسی. مجتمع آموزش عالی گناباد، گناباد، خراسان رضوی، ایران

doi
10.22075/aaj.2023.31326.1189
چکیده

مسجد جامع شهر بسطام، در فاصله‌ی اندکی از ارسن بایزید بسطامی، یکی از قدیم‌ترین مساجد ایران است. پیشینه‌ی مسجد به دوران ابتدای اسلامی بازمی‌گردد. کتیبه‌های متعدد و همچنین نقوش و تزیینات مختلفی در اطراف محراب و دیوار قبله‌ی مسجد جای دارد که از نظر هنری،‌ تاریخی، سیاسی، فرهنگی،‌ آیینی و اجتماعی دارای اهمیت است و ظاهراً عمده تزیینات و کتیبه‌های فعلی،‌ متعلق به عصر ایلخانان است. هدف از انجام این پژوهش،‌ مشخص کردن قدمت کتیبه‌های این اثر و همچنین روشن کردن نوع خطوط بکار رفته در آن و همچنین مضامین موجود در آنها و نیز معین کردن هنرمندان، حامیان و کسانی است که در ساخت این بنا دخیل بوده‌اند. نتایج این پژوهش که به شیوه‌ی توصیفی تحلیلی است و داده‌های آن به صورت مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی گردآوری شده، بیانگر آن است که عمده‌ی این کتیبه‌ها مربوط به عصر ایلخانی است. همچنین نقش پررنگ افراد مختلف فرهنگی، مذهبی و عرفانی همچنین اشخاص سیاسی و هنرمند در ساخت و پرداخت آثار هنری این مسجد و همچنین تنوع تزیینات و خطوط از دیگر نتایج این پژوهش است.مسجد جامع شهر بسطام، در فاصله‌ی اندکی از ارسن بایزید بسطامی، یکی از قدیم‌ترین مساجد ایران است. پیشینه‌ی مسجد به دوران ابتدای اسلامی بازمی‌گردد. کتیبه‌های متعدد و همچنین نقوش و تزیینات مختلفی در اطراف محراب و دیوار قبله‌ی مسجد جای دارد که از نظر هنری،‌ تاریخی، سیاسی، فرهنگی،‌ آیینی و اجتماعی دارای اهمیت است و ظاهراً عمده تزیینات و کتیبه‌های فعلی،‌ متعلق به عصر ایلخانان است. هدف از انجام این پژوهش،‌ مشخص کردن قدمت کتیبه‌های این اثر و همچنین روشن کردن نوع خطوط بکار رفته در آن و همچنین مضامین موجود در آنها و نیز معین کردن هنرمندان، حامیان و کسانی است که در ساخت این بنا دخیل بوده‌اند. نتایج این پژوهش که به شیوه‌ی توصیفی تحلیلی است و داده‌های آن به صورت مطالعات