نگاهی نوین به تداوم مفهوم مبارزه شاه با شیر از دوره هخامنشی تا ساسانی

نویسندگان

1 استادیار،گروه باستان شناسی،پردیس مرکزی دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه نیشابور

doi
10.22075/aaj.2023.31137.1184
چکیده

هنر سیاسی-مذهبی دوران تاریخی ایران که دوران حاکمیت هخامنشی تا ساسانی را در بر می‌گیرد نمود اندیشه‌های ایدئولوژیک و سیاسی است. در این دوران نسبتاً طولانی، نقوش‌برجسته سنگی همیشه از مظاهر هنر رسمی-درباری و تابلو اندیشه شاه حاکم به شمار می‌رفتند. صحنه مبارزه با شیر روی نقوش‌برجسته از جمله مصادیق هنر رسمی دوران هخامنشی تا ساسانی بوده است که به دلایل مذهبی و سیاسی تداوم چندین هزار ساله داشته است. هدف از انجام پژوهش پیش‌رو بررسی صحنه مبارزه شاه با شیر در پنج مکان دوران تاریخی از جمله تخت‌جمشید از دوره هخامنشی، تنگ سروک و کال‌جنگال بیرجند از عصر اشکانی و سرمشهد همچنین دارابگرد فارس از روزگار ساسانی است. این پژوهش کوشش نموده است تا به چنین پرسش‌هایی پاسخ دهد که تداوم بهره‌گیری از صحنه مبارزه شاه با شیر از دوره هخامنشی به عصر اشکانی و ساسانی چگونه قابل توضیح و تبیین است؟ زمینه‌های ایدئولوژیک و اندیشه‌های حاکمیت سیاسی، چه تأثیری در تداوم این مضمون به خصوص در عصر اشکانی و ساسانی داشته است است؟ نتیجه آنکه صحنه مبارزه با شیر فارغ از کارکردهای تفریحی و واقعی که برای آن برشمرده‌اند؛ محملی برای نمود اندیشه‌های سیاسی و ایدئولوژیک شاه یا شاهان حاکم داشته است تا از طریق ارائه چنین مضمونی در نقوش‌برجسته به عنوان یک هنر رسمی، به بازنمایی اکتساب مشروعیت سیاسی-مذهبی برای نشستن بر سریر سلطنت و همچنین تضمین دوام آن از طریق کسب فرّه ایزدی؛ ضمن مبارزه با شیر بپردازد. پژوهش پیش رو به روش مطالعات استنادی و پیمایشی داده ها را گردآوری نموده است و این داده ها را به کمک تحلیل توصیف تاریخی و مطالعات مقایسه تصویری به سرانجام رسانده است. پژوهش پیش رو به روش مطالعات استنادی و پیمایشی داده ها را گردآوری نموده است و این داده ها را به کمک تحلیل توصیف تاریخی ، مطالعات مقایسه تصویر به تصویر به سرانجام رسانده است.