بررسی و تطبیق نقشمایههای مرتبط با حیوانات در ایلام باستان با فرهنگ قوم بختیاری
نویسندگان
1 گروه باستانشناسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد،ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه باستانشناسی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
doi
10.22075/aaj.2023.30928.1178چکیده
بسیاری از آداب و رسوم قوم بختیاری همراه با ابهاماتی است که میتوان از طریق تطبیق آنها با یافته های باستانشناختی تمدن ایلام به آنها پاسخ مناسب داد چرا که حیوانات در ایلام باستان دارای اهمیت ویژهای بودند و بسیاری از آثار فرهنگی که از تمدن ایلام بر جای مانده دارای نقشمایههای مرتبط با حیوانات است، و از دیرباز تا کنون نقش مهمی در فرهنگ قوم بختیاری داشتهاند. بنابراین به عنوان مساله اصلی این پژوهش تلاش دارد که به بررسی تطبیقی حضور پررنگ حیواناتی مانند شیر، مار، بز و غیره در تمدن ایلام و قوم بختیاری بپردازد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی همراه با بررسی میدانی با رویکردی تطبیقی است. اهداف پژوهش، بررسی و تطبیق نقشمایههای مرتبط با حیوانات در ایلام باستان با فرهنگ قوم بختیاری و همچنین بررسی نفوذ این نقشمایهها در فرهنگ مردمان این قوم است. با انجام این پژوهش، منشأ تقدس و اهمیت حیوانات مورد توجه فرهنگ بختیاری مشخص میشود و همچنین تا حدودی اثبات میگردد که باتوجهبه زمان نسبتاً زیادی که از حکومت ایلام باستان میگذرد، هنوز هم میتوان ردّپایی از فرهنگ آنها را در قوم بختیاری مشاهده کرد. جامعۀ آماری پژوهش شامل 32 اثر از شواهد باستانشناختی و هنری مزیّن به نقشمایههای مرتبط با حیوانات از تمدن ایلام است. نتایج پژوهش نشان میدهد جایگاه و اهمیت حیواناتی مانند شیر، مار و بُز در فرهنگ بختیاری و در مناطق عشایری استان خوزستان و چهار محال و بختیاری، تداوم همان اهمیت و نقش حیوانات در تمدن ایلام است. تداوم این نقشمایهها به دو صورت از ایلام در فرهنگ بختیاری نفوذ پیدا کرده است: یکی، انتقال مفاهیم اعتقادی و نظری که به صورتهای مختلف و جزئی از فرهنگ بختیاری درآمده است؛ مانند تعیین جنسیت فرزند با استفاده از لاشۀ مار و قربانی حیوانات برای رفع بلا و دیگری، به صورت آثار ملموس مانند بَردشیر و استفاده از شاخ در معماری و مراسم مذهبی است.
