خصوصی‌سازی در ایران؛ چالش‌های نوین اقتصادی و مالی منطقه‌ای با نظریه داده‌بنیاد (گراندد تئوری)

نویسندگان

1 گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران

4 گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22067/erd.2022.70873.1053
چکیده

چکیده اصل 44 قانون اساسی به لزوم پیاده­سازی خصوصی­سازی در ایران پرداخته است که مبین اهمیت بالای آن در اقتصاد کشور است؛ درحالی­که با سپری شدن بیش از 4 دهه از تدوین این قانون، نتایج پژوهش­های اخیر نشان می­دهد خصوصی­سازی در ایران پیشرفت بسیار کندی داشته و اجرای آن نیز تأثیر مثبتی در سودآوری بنگاه­های اقتصادی واگذار شده نداشته و در عوض، بدهی­ها و ریسک­های آن­ها افزایش یافته است. مطالعه در ابعاد گوناگون خصوصی­سازی، ازجمله موارد مالی و اقتصادی می­تواند زوایا و مؤلفه‌های اثرگذار در اجرای صحیح آن را روشن سازد. هدف تحقیق حاضر ارائه نقش مؤلفه‌های اقتصادی و مالی در خصوصی­سازی، در قالب مدلی به روش برخاسته از داده­ها (داده­بنیاد) -یک روش پژوهشی استقرایی و اکتشافی- است. ابتدا شناخت اولیه داده­ها به روش فراتحلیل اجرا شد و سپس روش داده­بنیاد، با انجام 14 مصاحبه در استان­های تهران، اصفهان و خوزستان به روش گلوله برفی به اشباع رسید. با توجه به گوناگونی منابع سعی شد مدلی جامع از عوامل اقتصادی و مالی اثرگذار ارائه شود. یافته­ها نشان داد عوامل علّی اقتصادی و مالی اصلی اثرگذار بر خصوصی­سازی عبارتند از: 1. علل اقتصادی شامل ساختار و محیط اقتصادی کشور، توان بخش خصوصی و فساد اقتصادی؛ 2. علل مالی شامل مسائل درون و برون­سازمانی شرکت­های دولتی، مشکلات موجود در محاسبات و برآوردها، عوامل انگیزشی و مقررات و استانداردهای موجود. شرایط بستر، شرایط مداخله­گر، راهبردها و پیامدها نیز بصورت مدلی یکپارچه ارائه شد و درنهایت کیفیت مدل با استفاده از روش دلفی مورد ارزیابی قرار گرفت.