فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عهد صفویه به‌عنوان عصر درخشان هنر اسلامی موجد نمونه‌های بدیع و ارزنده‌ای از گونه‌های مختلف قالی است و قالیچه‌های سجاده‌ای بخشی از تولیدات ممتاز هنرمندان این عصر با مولفه‌های ویژه خود می‌باشند. علاوه بر رعایت ساختار قالی‌های سجاده‌ای از نظر اندازه و ترکیب‌بندی داخلی، کاربست اسماء خداوند در نمونه‌های مذکور شایسته دقت نظر است. نوشتار حاضر مبتنی بر داده های اسنادی به شیوه تحلیلی-توصیفی است؛ هدف از ارائه این پژوهش برشمردن مولفه‌های ساختاری قالی‌های سجاده‌ای، مبتنی بر اسماء الهی بافته شده در آن‌ها است. مساله تحقیق، تفسیر جایگاه اسماء الهی و تاکید بر محوریت آنها به عنوان مبادی حکمی هنر اسلامی است. با فرض آنکه در آثار هنری منتسب به دوران اسلامی، وجوهی از حقیقت هستی، انسان و اسماء الهی در صورت اثر و هم در معنای آن تجلی یافته‌اند، شش نمونه از قالی‌های سجاده‌ای منتسب به عهد صفویه مورد بررسی قرار گرفتند؛ نتایج گویای این بود که معرفی نمونه‌های یادشده با محوریت کاربست اسماء الهی در آنها، تفسیر و اهمیت اسماء خداوند را به‌عنوان یکی از منابع شناخت مسجل می‌سازد و انسان و طبیعت نیز بخشی از این منابع قلمداد می‌شوند. کاربست اسماء الهی در بخش فوقانی قالی‌های سجاده‌ای به جایگاه مفهومی آن‌ها با ابزار مبادی بصری اشاره داشته است. این درجه اهمیت با آرایه‌های منتزع از طبیعت مورد تاکید واقع شده است. بدین‌ترتیب ساحتی معنوی بواسطه نقشمایه‌های تزئینی نمایانده شده است. از نظر معنایی نیز این حقیقت مستفاد می‌گردد که ذات واحد خداوند در عین وحدت می‌تواند به اسماء متعددی مرتبط گردد و در عین حال رسالت تذکار، تعبد و آموزش را در ارتباط با مخاطبان به انجام رساند. بر این اساس هر دو وجه صوری و معنایی اسماء الهی در آثار هنری مورد مطالعه مکمل یکدیگر واقع شده‌اند