فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف:آویشن فالاکس (Thymus fallax) از جنس Thymus و خانواده نعناعیان، حاوی مقادیر بالایی تیمول و کارواکرول است. این گونه به‌دلیل داشتن خواص ضدعفونی‌کنندگی، ضدباکتریایی و آنتی‌اکسیدانی کاربردهای فراوانی در صنایع دارویی و بهداشتی دارد. گستره پراکندگی گونه آویشن فالاکس در ایران بیشتر در استان‌های شمالی، غرب و رشته کوه‌ البرز است. در فرایند اهلی‎سازی گونه‎های آویشن استفاده از برخی از عناصر کم‎مصرف، مانند سلنیوم، به‌عنوان مکمل کود شیمیایی می‎تواند نقش تعیین‎کننده‎ای در افزایش عملکرد این گونه‌ها داشته باشد. سلنیوم عنصری غیر فلزی و کمیاب است که به‌دلیل داشتن خواص آنتی‌اکسیدانی، ضد ویروسی و ضد سرطانی در انسان و افزایش تحمل گیاهان به تنش‌های غیرزیستی، به‌تازه‌گی مورد توجه قرار گرفته است. این عنصر را امروزه در برخی محافل علمی به‌عنوان کود برای افزایش تولید در گیاهان زراعی توصیه کرده‎اند. در گیاهانی مانند آویشن، تعداد و ابعاد روزنه و نیز تعداد ویژگی‎های کرک‎های پوششی اثر تعیین‌کننده‎ای بر میزان مواد مؤثره و اسانس گیاه دارند. از این‌رو در این تحقیق، به منظور بررسی اثر غلظت‎های مختلف سلنیوم به‎ دو صورت نانو ذرات و بالک (سلنات سدیم) بر ویژگی‎های مورفولوژیک و ریزمورفولوژیک گیاه آویشن فالاکس در شرایط گلخانه اجرا شد.مواد و روش‌ها:اثرهای احتمالی سه غلظت سلنیوم (2، 4 و 8 پی‌پی‌ام) به دو فرم‎ بالک و نانوذره به‎همراه شاهد، در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار بررسی شد. بذر آویشن فالاکس از منطقه صاحب واقع در شهرستان سقز استان کردستان در غرب ایران، با ارتفاع 1750 متری از سطح دریا جمع‌آوری شد، بذرها بوجاری شده و در سینی کاشت حاوی ترکیب پیت‌ماس و پرلیت در شرایط گلخانه کشت شدند. سپس گیاهچه‌های رشد کرده به گلدان منتقل گردیدند و زمانی ‌که گیاهچه‌ها به مرحله چهار برگی رسیدند هر دو هفته یکبار، در مجموع شش بار توسط تیمارهای مختلف سلنیوم بر روی شاخ و برگ گیاهان اسپری شدند. همچنین به‌منظور تأمین عناصر مغذی و ریزمغذی مورد نیاز گیاهان، هر دو هفته یکبار گلدان‌ها با محلول هوگلند آبیاری شدند. سه روز پس از آخرین تیماردهی، ویژگی‎های مورفولوژیک و ریزمورفولوژیک گیاهان اندازه‎گیری شد. داده‎ها تجزیه واریانس شدند و مقایسه میانگین تیمارها با استفاده از روش دانکن انجام شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که اثر تیمارهای مختلف سلنیوم بر روی بیشتر صفات مورفولوژیک معنی‎دار بود. استفاده از فرم‌های بالک و نانوذره با غلظت 4پی‌پی‌ام، طول ساقه را به‎ترتیب 31 و 16 درصد نسبت به شاهد افزایش دادند، در مقابل، با افزایش غلظت نانوذره سلنیوم تا 8 پی‌پی‌ام موجب کاهش 22 درصدی طول ساقه نسبت به شاهد شد. بیشترین تعداد ساقه در غلظت پایین نانوذره  (2 پی‌پی‌ام) حاصل شد که نسبت به شاهد افزایش 37 درصدی داشت. ولی غلظت بالای فرم‌های بالک و نانوذره سلنیوم اثر منفی بر این صفت گذاشتند و به‌ترتیب موجب کاهش 37 و 12 درصدی را در مقایسه با شاهد شدند. اثر سلنیوم بر ویژگی‎های ریزمورفولوژیک مانند تعداد کرک سطوح فوقانی و تحتانی برگ در سطح احتمال 1 درصد معنی‎دار بود. غلظت 8 پی‌پی‌ام نانوذره بیشترین تعداد کرک در هر دو سطح فوقانی (70/61) و تحتانی (20/33) برگ را سبب گردید که به ترتیب 158 و 296 درصد نسبت به شاهد افزایش داشتند.نتیجه ‏گیری : غلظت‎های پائین سلنیوم موجب افزایش رشد اندام هوایی این گونه از آویشن شد، ولی غلظت‎های بالا در بیشتر موارد سبب توقف یا اختلال در رشد رویشی این گیاه گردید. به‌جز تعداد کرک‌های سطوح فوقانی و تحتانی برگ‎ها، سایر ویژگی‎های ریزمورفولوژیک کمتر تحت تأثیر منفی غلظت‎های بالای سلنیوم قرار گرفتند. به‎نظر می‌رسد استفاده از غلظت‎های پائین سلنیوم به‌عنوان کود مکمل در کشت و اهلی‎سازی این گونه آویشن می‌تواند نقش مؤثری در افزایش رشد و تولید آن داشته باشد.