مطالعه ویژگیهای فنی و نقشپردازی درهای چوبی خانههای قاجاری شیراز
نویسندگان
1 گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 گروه آموزشی هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز ، شیراز ، ایران
doi
10.22075/aaj.2022.26604.1142چکیده
در بین مجموعه بناهای تاریخی موجود در شهر شیراز، خانههای قاجاری زیادی وجود دارند که بعضی از آنها دارای تزئینات وابسته به معماری خاصی هستند و مواردی مانند گچبری، نقاشی، کاشیکاری، آجرکاری و تزئینات درهای چوبی از نمونههای آنها میباشند. در این میان، درهای چوبی از ویژگیها و زیبایی به خصوصی برخوردارند، اما اینکه درهای فوق به لحاظ فنی و نقوش چه ویژگیهایی دارند مسئله این پژوهش است. پژوهش حاضر بر چیستی موضوع محوریت دارد و نگارندگان، با هدف مطالعه درهای چوبی موجود در خانههای قاجاری شیراز و با رویکردی کیفی پیش بردهاند. در واقع این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی است که نگارندگان با روش توصیفی و تطبیقی، درهای چوبی موجود در نارنجستان قوام، خانه زینتالملک، صالحی، سعادت، تولایی، حسنی اردکانی و منطقینژاد را به عنوان نمونههای مورد مطالعه قرار دادند. گردآوری اطلاعات از طریق تحقیقات میدانی، مطالعه کتابخانهای و همچنین از عکسبرداری مستقیم بهره گرفته شده است. بررسیها نشان دادند که طرح-های گردان ختایی، گل و گلدان و طرح دو رنگی جوککاری از پرکاربردترین نقوش مورد استفاده بوده و نقش گل بر روی تمام شاخهها و بندها، اغلب با حالتی انتزاعی دیده میشوند و در همه آنها طرحها به صورت قرینه اجرا شده است. در طرحهای گلدانی، وجود دو پرنده در طرفین گلدان یادآور طرح مرغ و درخت ساسانی است و باستانگرایی دوره قاجاری را القاء میکند. از نظر ترکیببندی طرحها به دو صورت لچکترنج و قاببندی شده دوتایی و سهتایی دیده میشود که در نمونههای سهتایی، قاب وسط کوچکتر است. از هنر معرق به شیوه جازنی، جوککاری در تمام درها بهره برده شده است. در برخی درها نیز از هنر منبت استیل در تزئینات استفاده شده است که این امر نشان از توجه به این هنرها در دوره قاجار است. چوب ساج، گردو و نارنج و همچنین صدف از مواد اولیه رایج مورد استفاده درها محسوب میگردد.
