فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: عملکرد گل در گل­محمدی یک صفت پیچیده است که تحت تأثیر بسیاری از صفات و عوامل محیطی قرار می­گیرد. بنابراین مطالعه روابط بین صفات می­تواند گام مهمی در انتخاب برای بهبود عملکرد گل باشد. تجزیه علیت (Path analysis) با شناسایی مؤلفه‌های اصلی عملکرد با تأثیر مستقیم بالا، نقش مهمی در موفقیت انتخاب، به‌ویژه انتخاب‌های غیرمستقیم از طریق اجزای عملکرد دارد. با توجه به کمبود منابع در این زمینه، این پژوهش با هدف شناسایی و تعیین صفات مؤثر بر عملکرد گل، برآورد روابط بین صفات و تحلیل علیت برای شناسایی اثرهای مستقیم و غیرمستقیم آنها بر عملکرد گل از طریق تحلیل مسیر انجام شده است.مواد و روش­ها: ژرم‌پلاسم مورد استفاده در این تحقیق شامل 49 ژنوتیپ گل­محمدی (Rosa damascena Mill.) متعلق به مناطق مختلف ایران بود. نهال‌های یکساله ژنوتیپ‌ها در فروردین 1383 در ایستگاه تحقیقاتی زاله سنندج (کردستان) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی(RCBD)  با سه تکرار و سه بوته در هر کرت با فاصله کاشت سه متر کشت شدند. آبیاری مزرعه به صورت قطره‌ای با دوره 15 روزه انجام شد. برای صفات فنولوژیکی از میانگین صفات در سه سال آخر و برای صفات مورفولوژیکی از داده­های سال 1387 استفاده گردید. تجزیه واریانس داده‌ها بر اساس مدل طرح RCBD انجام شد. همبستگی فنوتیپی بین صفات برآورد و تجزیه علیت در سه مرحله برآورد اثرهای مستقیم، غیرمستقیم و باقیمانده صفات بر عملکرد گل انجام شد.یافته‌ها: تنوع ژنتیکی معنی­داری (P≤0.01) بین ژنوتیپ­ها از لحاظ صفات مورد بررسی مشاهده شد. همبستگی صفات فنولوژیکی با عملکرد گل منفی و معنی‌دار اما همبستگی صفات مورفولوژیکی با آن مثبت و معنی­دار بود. تجزیه­ علیت نشان داد که تعداد و وزن گل (با اثر مستقیم به­ترتیب P=0.979** و P= 0.334** و اثر باقیماندهR=0.195 ) اجزای اصلی عملکرد گل در پایه و سطح کل سبز و قطر تاج پوشش گیاه (با اثر مستقیم به­ترتیب 0.569** و 0.282* و اثر باقیمانده R=0.395) اجزای اصلی تعداد گل در پایه و تعداد و سطح برگ (با اثر مستقیم به­ترتیب 1.024** و 0.085* و اثر باقیمانده R=0.237) اجزای اصلی سطح کل سبز پایه بودند.نتیجه‌گیری: دو صفت تعداد و وزن گل در گزینش­های غیرمستقیم برای بهبود عملکرد گل در ژنوتیپ­های گل­محمدی می­توانند مورد توجه قرار بگیرند. سایر صفات اثرهای غیرمستقیم خود را بر عملکرد گل به طور عمده از طریق تعداد گل در پایه (صفات فنولوژیکی به صورت منفی و صفات مورفولوژیکی به صورت مثبت) اعمال کردند. اگرچه همبستگی ارتفاع و قطر تاج گیاه با عملکرد گل مثبت و بسیار معنی­دار بود، اما اثرهای مستقیم مراحل تکمیلی تحلیل علیت نشان داد که قطر تاج (رشد افقی) نسبت به ارتفاع آن (رشد عمودی) در فرایندهای تولیدمثل گل‌محمدی مؤثرتر است. به‌عبارت دیگر، ژنوتیپ‌هایی که عملکرد گل بالاتری دارند معمولاً تا ارتفاع معینی بالا رفته و پس از آن رشد افقی را توسعه می‌دهند.