مطالعه مولکولی و ریزریخت‌شناسیJuniperus excelsa و J. polycarpos در چهار باغ استان گلستان

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس

2 استادیار گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران

3 دانشیار گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران

4 استادیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس

5 دانش آموخته دکتری، دانشکده علوم پایه، دانشگاه قم، قم، ایران

doi
10.22092/ijrfpbgr.2022.357415.1404
چکیده

ارس از معدود سوزنی‌برگان ایران است که با دارا بودن شش گونه بیشتر جنگل‌های تنک با درختان پراکنده را تشکیل داده است و در میان آنها گونه‌های Juniperus polycarpos و J.excela بیشتر از سایر گونه‌ها انتشار دارند. به علت شباهت ظاهری بسیار زیاد، شناسایی دو گونه یادشده از یکدیگر مشکل است. در این تحقیق شاخص‌های گرده‌شناسی، آناتومی و مولکولی با هدف کمک به شناسایی و تفکیک این دو گونه ارس در استان گلستان، منطقه چهارباغ گرگان ارزیابی شد. با استفاده از نشانگر هسته‌ایnrDNA ITS، روابط مولکولی در دو گونه مورد نظر بررسی شد. آنالیزهای فیلوژنی نشان داد که دو گونه تک‌تبار هستند و جمعیت‌ها در زیرشاخه‌های I و II به‌صورت حل نشده قرار گرفتند. دانه گرده دو گونه­ J. polycarpos و J. excelsa توسط دستگاه میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی نگاره بررسی گردید. نتایج نشان داد که تمامی دانه­های گرده منفرد، تک­شیار سطحی از نوع Ulcurate، نامتقارن و از نظر اندازه کوچک بودند. از لحاظ شکل هر دو گونه کروی کشیده (Prolate spheroidal) با تزئینات اگزین دانه‌دانه (Granulate) هستند. طرح کلی گرده­ها در میکروسکوپ نوری، دایره­ای با سطح صاف و بدون فرورفتگی است ولی در دانه گرده مورد بررسی در میکروسکوپ الکترونی نگاره به صورت نامنظم و دارای فرورفتگی­هایی می‌باشد. نتایج به‌دست آمده از مطالعات تشریحی ساقه نیز تفاوت کمی را نشان داده و قابلیت تفکیک و شناسایی دو گونه را ندارد. نتایج نشان‌دهنده این موضوع است که احتمالاً در منطقه چهار باغ یک گونه انتشار دارد و این دو آرایه مترادف‌اند.