بررسی تطبیقی و مقایسه‌ای شاهنامه‌های مکتب شیراز محفوظ در موزه‌های سنت پترزبورگ روسیه (733ق/ 1333م) و توپ قاپی سرای ترکیه (731ق/ 1331م)

نویسندگان

1 مربی، گروه آموزشی گرافیک، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، ایران

doi
10.22075/aaj.2021.5687
چکیده

تا به امروز آثاری از نگارگری شهر شیراز تا اواسط سده 7ق/ 13م به دست نیامده است، ولی باید به این نکته توجه کرد که آثار باقی‌مانده از اواسط قرن 7ق/ 13م. به بعد دارای سابقۀ کهن و در نتیجه تداوم و تحول هنر نگارگری این شهر در زمان‌های گذشته بوده است. این پژوهش دو نسخه ارزشمند باقی‌مانده از مکتب شیراز آل‌اینجو که به نام‌های شاهنامه 731ق/ 1331م (نسخه استانبول) و شاهنامه 733ق/ 1333م (نسخه سنت ‌پترزبورگ) معروفند بررسی و تطبیق می‌دهد.‌ مساله پژوهش بررسی ویژگیهای شاخص مکتب شیراز به خصوص در دوره اولیه آن است. با توجه به اعتبار نسخه های مورد مطالعه فرضیه پژوهش بر این نکته استوار است که تطبیق دو نسخه مذکور می تواند ویژگیها و مولفه های اصلی حاکم بر تصویرپردازی و آرایه سازی مکتب شیراز را آشکار سازد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و  و گردآوری اطلاعات با بهره‌گیری از منابع اسنادی و اینترنتی صورت گرفته ‌است. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که تأثیرات هنر چینی در این نگاره‌ها به نسبت مکتب تبریز بسیار کمتر است. می‌توان گفت که تأثیرات الگوهای هنر ساسانی بر روی این دو نگاره کاملاً مشهود و مشخص است. این الگوهای تصویری متأثر از تحولات اجتماعی و رخدادهای سیاسی شهر شیراز، بوده و تمایلات والیان آن زمان شیراز برای احیای ایران باستان (دوره ساسانی) در این امر بی‌تأثیر نبوده است. از طرفی در بررسی انجام‌گرفته مشخص شد که باوجود تفاوت‌های آشکار بین دو نسخۀ موجود، شباهت‌های بسیاری نیز وجود دارد که ازجمله می‌توان به رنگ‌آمیزی آزادانه و شتاب‌زده و تا حدی خام‌دستانه، وجود پیکره‌های انسانی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در ترکیب‌بندی نگاره‌ها و همچنین استفاده عمده از رنگ‌های گرم، به‌خصوص قرمز و نارنجی در نگاره‌های در ابعاد کوچک و کادرهای افقی، استفاده از کهن‌الگوهای ایرانی و کمترین بهره از نقاشی چینی اشاره کرد.