واکاوی انتقادی مواجهۀ فقیهان امامیه با دلایل ارثبری زوجه از اموال غیرمنقول زوج
نویسندگان
1 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد، علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
doi
10.30513/cjd.2025.5877.1942چکیده
یکی از فروع فقهی باب ارث، میزان بهرهمندی زوجه از میراث همسرش است. تفاوت دیدگاه فقیهان در این مسئله تا آنجاست که برخی آن را از پیچیدهترین مسائل دانش فقه برشمردهاند. بر اساس عموم آیۀ 11 سورۀ نساء و برخی روایات، زوجه از تمامی میراث همسرش ارث میبرد. در سوی مقابل، روایاتی وجود دارد که در ظاهر بر محرومیت تام یا محرومیتِ فیالجملۀ وی از زمینهای متعلق به همسرش رهنمون هستند. این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی و با بهره از منابع اِسنادی، در پی بررسی و نقد نحوۀ مواجهۀ فقیهان با این ادله و برکشیدن حکمی متناسب با شرایط امروزین است. برای دست یافتن بهاین هدف، پس از دستهبندی روایات موضوع در سه رده، هفت رویکرد فقیهان دربارۀ این روایات، بررسی و نقد شده است. در گام پسین، دیدگاه برگزیده در دو فراز سامان یافته است که عبارتاند از: امکانسنجی تغییر احکام بهواسطۀ تغییر شرایط، و راهکار برگزیدۀ مواجهه با روایات. در بخش اخیر به بررسی تعلیل موجود در روایات پرداخته شده و شرایط نظام خانواده در عصر حضور و دورۀ کنونی، مؤلفهای برای یافتن حکم متناسب در نظر گرفته شده است. دستاورد نوشتار آن است که مجموعۀ ادلۀ رهنمون بر محرومیتِ فیالجملۀ زوجه از عقار، مربوط به شرایطی ویژه مانند زیست قبیلهای و الزامات خانوادگی آن بوده است و در هنگام تغییر این شرایط، بهویژه در عصر کنونی، حکم بهرهوری زوجه از تمامی ماترک زوج استوار مینماید.
