مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه
نویسندگان
1 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
4 استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.30513/cjd.2023.4805.1810چکیده
یکی از مباحث پرکاربرد در ذیل قاعدۀ لاضرر و لاضرار مبحث جمع بین حقین میباشد. در واقع، جمع بین حقین یک قاعدۀ فقه مدنی است که برای دفع ضرر به آن استناد میشود، هرچند فقیهان آن را بهعنوان یک قاعدۀ فقهی مستقل مطرح نکردهاند. جمع بین حقین به منظور ایجاد راهکاری برای جلوگیری از ضرر ارائه میشود و این، دلیل حاکمیت قاعدۀ لاضرر بر سایر قواعد فقهی میباشد که عقل نیز به آن حکم میکند. همچنین در ابواب متعدد فقهی و حقوقی مانند عقد بیع، افلاس، مهریه، ضمان، شفعه و غیره کاربرد دارد. پژوهشگران در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی همراه با مراجعه به منابع حقوقدانان و اقوال فقهای امامیه درصدد بررسی مهمترین دلایل جمع بین حقین میباشند که با توجه به این دلایل، به جنبههای مختلف قاعدۀ جمع بین حقین و کارکرد و مصادیق آن در امور مدنی و امور کیفری پرداخته میشود. زمانیکه بین حق دو نفر تزاحم به وجود بیاید و امکان ترجیح یکی بر دیگری وجود نداشته باشد، به دلیل عدم ضرر دیدن و ضرر رساندن، بین حق طرفین جمع میگردد، چراکه ضرر در اسلام نفی شده است.
