ظرفیت سنجی سیاست در آثار عطار بویژه در منطق الطیر
نویسندگان
1 استادیار و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
doi
10.2783.4999/QJPR.2003.1110.177چکیده
نویسنده مقاله تلاش کرده است براساس روش اسپریگنز به این سؤال پاسخ دهد که آیا اندیشه عطار و رفتارش در قالب سیاست قابل پیگیری میباشد؟ از اینرو براین باور است که شیخ فرالدین عطار قبل از هرچیز از گمشدهگی انسان و فضای محیطش به قتل و غارتها به بینظمیها و ظلم حکام میپردازد(یعنی ابتدا از مشاهده خرابیها و بی نظمیها میآغازد) ولی چون مشاهدهِ صرفِ نادرستی ِوضع موجود، هیچ دردی را دوا نمیدهد به علل و ریشه نادرستیها نیز پرداخته است او از خود میپرسد اگر اوضاع نامرتب است دلایل آن چیست؟ آیا ریشه مشکل، عام و مربوط به جامعه است یا اینکه فردی است؟ او مشکل را دو سویه میبیند و بعد از فهم مشکل بسوی جامعه مطلوب و مورد نظرش گام برمیدارد که جامعه خوشبخت و سالم کدام است؟ عطار برای رسیدن به جامعه مطلوب تلاش میکند که«درد» مردمان همعصرش را که «بی دردی» است درمان کند آنهم با همان انسانهای موجود؛ انسانهایی که در تیپ شناسی وی در قالب رمز و نماد مرغان به دوازده تیپ از انسان تقسیم میشود و این انسانها جهت رهایی از بیدردی، بیمسؤلیتی، بی مهری، دلبستگی، وسواس افراطی، ناتوانی، عزلت نشینی، اسیر عشقه ای ناپایدار و راحت طلبی؛ باید دردمند شوند و به خودشناسی برسند او میخواهد فرمانروا و فرمانبر از همین انسانهای موجود که دارای ویژگیهای مذکور در نمادها هستند شروع کنند. به همین منظور است که راه رهایی را در دردمند شدن انسان چاره اندیشی میکند. اگر چه درد عطار درد عارفانه است نه درد روشنفکرانه یعنی خود درد برای او آگاهی است آنهم برای رسیدن و یکی شدن و محو شدن در حق؛ نه انعکاس دردهای بیرونی در خودآگاهی؛ از اینرو هم به حاکم و هم به مردم توصیه میکند دردمند باشند تا هدایت شوند.