فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنس Ferulago شامل گیاهان چندمنظوره با ارزش‌ دارویی، صنعتی و حفاظت خاکی و بومی ایران است که اخیراً جزء گیاهان در معرض خطر انقراض طبقه‌بندی شده­اند. گونه چویل ترکمنی(Ferulago subvelutina Rech.f.) یکی از گونه­های این جنس می­باشد که انحصاری ایران بوده و اطلاعات اندکی از خصوصیات اکولوژیکی، فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی آن در دسترس می­باشد. با توجه به اهمیت این گونه، این پژوهش به­منظور بررسی خصوصیات مذکور و ارزیابی فعالیت آنتی‌اکسیدانی سه جمعیت آن در محل‌‌های پراکنش (شامل ایزمان علیا، ایزمان سفلی و درکش) در خراسان شمالی انجام شد. بررسی مراحل رشد گیاه (جمعیت ایزمان سفلی) نشان داد که رشد رویشی آن با افزایش دما در دهه دوم فروردین­ماه آغاز شده و با کاهش میزان بارندگی و افزایش دما، گلدهی کامل از دهه دوم تیرماه شروع و تا دهه اول مردادماه ادامه می­یابد و در دهه سوم تیرماه گیاهان شروع به تشکیل بذر کرده و ریزش بذر در دهه سوم مردادماه آغاز می­گردد. دامنه ارتفاع رویش آن (در هر سه جمعیت) 1360-1137 متر از سطح دریا بوده و در خاکی با اسیدیته 7/7-81/7، درصد کربن آلی 31/0-73/1، بافت لومی تا لومی شنی و شرایط اقلیمی به صورت 6/13 درجه سانتی­گراد میانگین دما و 56/354 میلی­متر بارندگی سالیانه رویش دارد. بررسی صفات مورفولوژیکی نشان داد، جمعیت 3 (درکش) به لحاظ ارتفاع پایه (8/48 سانتی­متر)، قطر بزرگ و قطر کوچک تاج (6/98 و 4/93 سانتی­متر)­، تعداد برگ (67/4 عدد در پایه) و طول و عرض برگ (1/58 و 5/52 سانتی­متر) نسبت به جمعیت‌های دیگر (ایزمان علیا و ایزمان سفلی) برتری داشت. جمعیت­های مورد مطالعه فعالیت آنتی­اکسیدانی پایین­تری نسبت به آسکوربیک اسید به­عنوان شاهد (97/13 ماکروگرم در میلی­لیتر) داشتند که جمعیت‌ 2 (ایزمان سفلی) با میزان IC50 7/566 ماکروگرم در میلی­لیتر از لحاظ میزان فعالیت آنتی‌اکسیدانی نسبت به جمعیت­های دیگر حائز اهمیت می‌باشد. بنابراین با توجه به اهمیت گونه دارویی- مرتعی چویل ترکمنی، نتایج این آزمایش می‌تواند در مدیریت حفظ بقای گیاه، اصلاح و اهلی کردن آن مؤثر واقع شده و همچنین به دلیل فعالیت آنتی­اکسیدانی بالای این گونه، می‌تواند در صنایع غذایی مورد استفاده قرار گیرد.