فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

DOR: 98.1000/1735-0891.1398.27.292.54.2.1576.1606 آویشن ازجمله گیاهان بومی ایران است که با خواص بی­نظیر خود در زمره مهمترین گیاهان دارویی قرار دارد. در این پژوهش تنوع مورفولوژیکی، اکولوژیکی و درصد اسانس 15 جمعیت­ آویشن (هشت جمعیت از گونه T. kotschyanus، سه جمعیت از گونه T.migricus، دوجمعیت از گونهT. fedtschenkoi و یک جمعیت از گونه T. fallax وT. pubescens) رویشگاه­های طبیعی مناطق شمال­غرب و غرب کشور بررسی شد. برای تعیین درصد اسانس، سرشاخه­های گلدار جمعیت­ها در فصل گلدهی برداشت شدند و به‌روش تقطیر با آب با کمک دستگاه کلونجر به مدت سه ساعت اسانس­گیری شدند. داده‌های خصوصیات خاک، پارامترهای آب و هوایی و موقعیت جغرافیایی رویشگاه­ها مشخص گردید،  با توجه به نزدیکی جغرافیایی، تفاوت قابل ملاحظه‌ای بین مناطق جمع­آوری آویشن مشاهده شد. این تفاوت ها به تنوع ژنتیکی بین جمعیت­ها منجر گردید و تنوع معنی‌داری برای تمام صفات اندازه­گیری مشاهده شد. همبستگی بین درصد اسانس با طول گل­آذین منفی و معنی­داری بود. در تجزیه به مؤلفه‌های اصلی، سه مؤلفه نخست %85 از کل تغییرات داده­ها را توجیه نمودند. در تجزیه خوشه­ای 15 جمعیت مورد مطالعه در سه گروه تقسیم شدند. بیشترین و کمترین میانگین صفات در گروه سوم و اول مشاهده شد و گروه دوم در وضعیت بینابینی قرار گرفت. طبق این نتایج، جمعیت­ چناره- گوگجه بیشترین میانگین برای صفات مورفولوژیکی را به خود اختصاص داد. از نظر بازده اسانس نیز تفاوت بین جمعیت‌ها معنی‌دار بود. دامنه بازده اسانس جمعیت­ها از 92/0 درصد تا 82/2 درصد بود که بیشترین مقدار به ترتیب مربوط به جمعیت­ سردشت- کولسه (82/2%) ، ارومیه- قوشچی (9/1%) و نقده- سلطان­یعقوب (7/1%) بود. طبق نتایج حاصل از این پژوهش، جمعیت­ سردشت- کولسه­علیا از گونه T. fedtschenkoi، ارومیه- قوشچی از گونه T. migricus و جمعیت نقده- سلطان­یعقوب از گونه T. kotschyanus به دلیل داشتن درصد اسانس بالا جهت استفاده  در صنایع وابسته و داروسازی و برنامه‌های به­نژادی معرفی شدند.