فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مشروطیت آغازگاه تجدد سیاسی در ایران بود و برخلاف نظر رایج که روشنفکران را منادیان اصلی این تحول می‌دانند، کوشش­های نظری فقهایی هم­چون علامه نائینی در تکوین مدرنیتۀ سیاسی در ایران بسیار موثر بوده است. تجدد سیاسی وجوهات مختلفی هم­چون حزب، پارلمان، انتخابات و...، دارد که همگی در یک نهادِ به­نام «دولت» متشکل می‌شوند. از همین­رو، فهم چیستی دولت برای هر دستگاه معرفت سیاسی، از جمله فقه سیاسی، ضروری است. به همین دلیل، پرسش اصلی این مقاله درباب ماهیت دولت در فقه سیاسی علامه نائینی طرح شده است. فرضیۀ تحقیق آن است که اثر منسجم نائینی، تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله، رساله‌ای در فقه سیاسی است که قطعاً تأملاتی نظری درباب دولت نیز دارد. یافته‌های تحقیق نشان داده است که او دریافتِ پیچیده‌ای از دولت داشته و هم­زمان هم آن­را آسیب‌شناسی می‌کرده (وجه تحلیلی) و هم صورتِ ایده‌آل آن را تجویز می‌کرده (وجه هنجاری)؛ و در این وجه آخر است که ایشان ماهیت دولت را با ترمینولوژی فقه و در مفهوم امانت تبیین می‌کند. رویکرد این مقاله توصیفی ـ تحلیلی و شیوة جمع­آوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و اسنادی است.