سازوکارهای اجرای تصمیمات و مجازات اطفال و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392 و چالش‌های قاضی اجرای احکام

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

2 دانشیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده علامه طباطبایی، تهران، ایران؛ گروه حقوق، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران. (نویسنده مسؤول)

3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

doi
10.22034/jccj.2025.484859.1676
چکیده

کودکان و نوجوانان به‌دلیل شرایط خاصی که دارند عموماً از نوعی رویکرد افتراقی در حقوق کیفری برخوردار هستند. قانون‌گذار در قانون مجازات اسلامی 1392 به این مهم توجه داشته، مواد متعددی در این راستا وضع کرده است. هدف مقاله حاضر بررسی این موضوع مهم است که سازوکارهای اجرای تصمیمات و مجازات‌ها در قوانین مجازات اسلامی مصوب 1392 در بزهکاری اطفال و نوجوانان چگونه است؟ چالش‌های مربوط به اختیارات قاضی اجرای احکام در دادسرای ویژه نوجوانان چیست؟ این مقاله توصیفی ـ تحلیلی است و با استفاده از روش کتابخانه‌ای انجام شده است. با مطالعه ماده 88 و 89 قانون مجازات اسلامی 1392 می‌توان به این نتیجه رسید که سپردن به والدین یا سرپرست طفل و اشخاص حقوقی، همراهی مددکار اجتماعی یا روان‌شناس، نظارت بر معاشرت اطفال و نوجوانان، جلوگیری از رفت‌وآمد به محل‌های معین، تصمیمات بازپرورانه شامل نصیحت قاضی، اخطار و یادآوری قضایی، تعهد نوشتاری از مهم‌ترین سازوکارها اجرای تصمیمات اطفال و نوجوانان مطابق قانون مجازات اسلامی 1392 است. جزای نقدی، خدمات عام‌المنفعه، مجازات نگهداری در کانون اصلاح و تربیت، تخفیف مجازات در جرایم غیرقابل گذشت، تعویق صدور حکم و تعلیق اجرای مجازات از مهم‌ترین سازوکار اجرای مجازات نوجوانان است. فقدان بسترسازی حقوقی و از همه مهم‌تر فرهنگ‌سازی قضایی و اجتماعی و فقدان اختیارات لازم و کافی قاضی اجرای احکام از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی قاضی اجرای احکام است. سازوکارهای اجرای تصمیمات و مجازات‌ها در قوانین مزبور در بزهکاری اطفال و نوجوانان به‌لحاظ فقدان ساختار اختصاصی و نبود نظارت‌های ضمن اجرا با خلأ اساسی مواجه است.