فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پروژه‌های آبخیزداری به‌عنوان رویکردی یکپارچه در مدیریت منابع طبیعی، نقش کلیدی در توسعه پایدار جوامع محلی، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، ایفا می‌کنند. این پژوهش باهدف بررسی تأثیر پروژه‌های آبخیزداری بر توسعه اقتصادی – اجتماعی ساکنان حوزه آبخیز ده‌نمک شهرستان آرادان انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان این حوضه بود که با استفاده از فرمول کوکران و اصلاح برای جمعیت محدود، حجم نمونه ۱۴۱ نفر تعیین و به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه‌ای با ۱۲ گویه در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بود که روایی آن توسط کارشناسان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ (بالاتر از 0/7) اثبات شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) ، تأییدی (CFA) و معادلات ساختاری (SEM) انجام گرفت . نتایج نشان داد میانگین نگرش در بعد زیست‌محیطی ( 3/89) ، اقتصادی ( 3/78) و اجتماعی ( 3/52) بالاتر از میانگین نظری ( 3) است. تحلیل عاملی اکتشافی سه عامل را شناسایی کرد که 81/27 درصد از واریانس را تبیین می‌کنند؛ بعد زیست‌محیطی با 44/61 درصد قوی‌ترین عامل بود. مدل CFA با شاخص‌های برازش ( 1/69= , χ²/df 0/991 = CFI 0/041 = RMSEA ) تأیید شد. مدل SEM نشان داد بعد اجتماعی (0/72 β = ) بیش‌ترین اثر مستقیم بر رضایت کلی دارد، درحالی‌که بعد زیست‌محیطی از طریق مسیرهای اقتصادی و اجتماعی، اثر غیرمستقیم قوی ( 1/02) ایجاد می‌کند. یافته‌ها حاکی از موفقیت چشمگیر پروژه‌ها در بهبود محیطی، تأثیر متوسط در اقتصاد و ضعف در مشارکت اجتماعی است. پیشنهاد می‌شود با اجرای مدل مدیریت آبخیزداری جامعه‌محور ( CBWM ) ، تشکیل شوراهای محلی و آموزش مشارکتی، شکاف اجتماعی پر شود تا توسعه پایدار محقق گردد .