فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرونشست زمین یکی از مهم‌ترین مخاطرات زمین‌ریخت‌شناسی در حوزه‌های آبخیز است و ارتباط مستقیمی با بهره‌برداری ناپایدار از منابع آب زیرزمینی دارد. این پدیده در اثر کاهش حجم آبخوان‌ها و تراکم لایه‌های رسوبی موجب تغییر شکل و عملکرد طبیعی حوضه شده و پیامدهایی چون افت سطح زمین، تخریب زیرساخت‌های کشاورزی و عمرانی، کاهش نفوذپذیری خاک، افزایش رواناب سطحی و تشدید خطر سیلاب را به دنبال دارد. ازاین‌رو پایش نرخ فرونشست و بررسی عوامل مؤثر برای کنترل و مدیریت خطر ضروری است. این پژوهش به بررسی فرونشست در استان مازندران با تأکید بر حوزه آبخیز برنجستانک طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ با روش تداخل‌سنجی راداری پرداخته است. داده‌های ماهواره‌ای سنتینل ‌ یک در دو بازه زمانی مختلف با استفاده از نرم‌افزار SNAP پردازش و اینترفروگرام‌ها برای اندازه‌گیری تغییرات سطح زمین ایجاد شد. در کنار داده‌های راداری، نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی، کاربری اراضی، داده‌های چشمه‌ها و مشاهدات میدانی جهت تبیین علل فرونشست به کار گرفته شد. نتایج نشان داد الگوی فرونشست حداکثر ۱۰ میلی‌متر در سال و روند آن شرقی – غربی و شمالی – جنوبی بوده و بیشینه آن در بخش‌های مرکزی، غربی و جنوبی مشاهده شد. وجود سازند شمشک و لایه‌های زغال‌دار در جنوب حوضه از عوامل مؤثر در افزایش نرخ فرونشست می‌باشد. هم‌چنین هم‌نهادسازی نقشه‌های فرونشست با کاربری اراضی نشان داد بیش‌ترین نشست در زمین‌های کشاورزی رخ‌داده که علت اصلی آن برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی به دلیل توسعه سریع مزارع و شالیزارهاست. راهکارهای مدیریتی شامل کنترل برداشت آب، اصلاح الگوی کشت و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین آبیاری، مؤثرترین رویکرد برای کاهش این پدیده در منطقه موردمطالعه محسوب می‌شود.