حکمرانی مومنانه در نظام اسلامی؛ الگوی بومی حکمرانی اسلامی بر پایه قرآن

نویسندگان

1 دکتری علوم سیاســی دانشــگاه باقرالعلوم (ع) و محقق رســمی پژوهشــگاه علوم و فرهنگ اســامی، قم، ایران

doi
10.22084/qss.2025.31628.1173
چکیده

 در شــرایطی کــه جوامــع اســامی در جســتوجوی الگوهای بومــی و دینی بــرای حکمرانی هســتند، فقدان چارچــوب نظری جامــع و نظام‌مندی که ایمــان را محــور تمامــی شــئون حکمرانی قــرار دهــد، به عنوان مســئله‌ای اساســی قابل شناســایی اســت. این پژوهش با هدف پاسخ به این خلأ، به اســتخراج الگوی حکمرانی مومنانه از تمامی آیات سوره مومنون پرداخته و از روشــی تلفیقــی شــامل تفســیر ســاختاری و نظریه داده‌بنیــاد بهره برده اســت. در فرآینــد پژوهــش، ابتــدا با تفســیر ســاختاری، چارچــوب و منطق درونــی آیــات شناســایی شــد و ســپس از طریــق کدگــذاری بــاز، محــوری و انتخابــی، داده‌هــای قرآنــی تحلیــل و بــه نظریــه‌ای بومی تبدیــل گردید. یافته‌هــا نشــان می‌دهد که مقوله محــوری این الگو، «جامعه رســتگاران» اســت کــه رســتگاری را در تمامــی ابعــاد زندگــی جمعــی (معنــوی، امنیتی،اقتصــادی، سیاســی و فرهنگــی) جــاری می‌ســازد. ازجملــه مهم‌تریــن مؤلفه‌های استخراج‌شــده می‌توان به قانونمندی مبتنی بر امانت و عهد، تأمین امنیت همه‌جانبه، عدالت اقتصادی از طریق زکات، وحدت‌گرایی، مســئولیت‌پذیری اجتماعــی، حکمرانــی مبتنــی بــر منطــق و گفتمــان، و هدفمندی در سیاست‌گذاری اشاره کرد. این الگو قابلیت آن را دارد که به عنــوان چارچوبــی نظری و کاربردی برای طراحی نظام حکمرانی اســامی در جوامع خواهان الگوهای بومی مورد استفاده قرار گیرد.